Bạn có bao giờ thắc mắc vì sao mình thường xuyên trở thành “mục tiêu” của muỗi, trong khi những người xung quanh gần như không bị đốt? Theo các nhà khoa học, đây không phải là cảm giác chủ quan.

Ông Frederic Simard, nhà nghiên cứu thuộc Viện Nghiên cứu vì phát triển của Pháp, cho biết hiện tượng này đã được khoa học ghi nhận từ lâu. Tuy nhiên, mức độ hấp dẫn đối với muỗi không cố định mà có thể thay đổi theo từng thời điểm.

Muỗi chọn mục tiêu thế nào?

Các nghiên cứu cho thấy loài muỗi cái sử dụng nhiều tín hiệu cảm giác để xác định con mồi. Trong đó, khí carbon dioxide (CO₂) từ hơi thở, mùi cơ thể, nhiệt độ da và độ ẩm là những yếu tố quan trọng nhất.

Theo nhà khoa học Thụy Điển Rickard Ignell, từ hơn một thế kỷ trước, giới nghiên cứu đã biết rằng CO₂ là tín hiệu đầu tiên thu hút muỗi từ khoảng cách hàng chục mét.

Khi tiếp cận gần hơn, trong phạm vi khoảng 10 mét, muỗi bắt đầu nhận biết mùi cơ thể con người. Sự kết hợp giữa CO₂ và các hợp chất mùi khiến chúng xác định được mục tiêu hấp dẫn hơn. Ở khoảng cách rất gần, nhiệt độ cơ thể và độ ẩm trên da tiếp tục ảnh hưởng đến quyết định “hạ cánh” của muỗi.

Trái với quan niệm phổ biến cho rằng muỗi đặc biệt yêu thích một nhóm máu cụ thể, ông Simard nhận định những nghiên cứu từng đề cập đến mối liên hệ này đều ở quy mô nhỏ và chưa đủ cơ sở để có kết luận chắc chắn.

Tương tự, màu da, màu mắt hay màu tóc cũng không được xem là yếu tố ảnh hưởng đáng kể đến việc muỗi lựa chọn con mồi.

Các chuyên gia cho rằng, hệ vi sinh vật sống trên da người đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra những hợp chất mùi đặc trưng. Và chính các hợp chất này mới quyết định một người hấp dẫn hay kém hấp dẫn đối với muỗi.

Cơ thể con người có thể phát ra từ 300 đến 1.000 hợp chất mùi khác nhau. Tuy nhiên, các nhà khoa học mới chỉ bắt đầu xác định được những chất mà muỗi đặc biệt nhạy cảm.

Trong một nghiên cứu gần đây, nhóm của ông Ignell đã quan sát hành vi của muỗi Aedes aegypti, loài truyền bệnh sốt xuất huyết và sốt vàng da, đối với 42 phụ nữ tình nguyện.

Kết quả cho thấy muỗi nhận biết khoảng 27 hợp chất mùi quan trọng trong tổng số hàng trăm hợp chất có thể xuất hiện trên cơ thể người.

Đáng chú ý, những người bị muỗi đốt nhiều nhất, bao gồm cả phụ nữ mang thai ở giai đoạn giữa thai kỳ, đều tiết ra lượng lớn hợp chất 1-octen-3-ol, còn được gọi là “rượu nấm”. Đây là sản phẩm hình thành từ quá trình phân hủy bã nhờn trên da.

Theo ông Ignell, chỉ một sự gia tăng nhỏ của hợp chất này cũng đủ làm tăng đáng kể sức hấp dẫn đối với muỗi, điều mà chính các nhà nghiên cứu cũng bất ngờ.

Một số nghiên cứu còn chỉ ra rằng việc uống bia cũng có thể làm tăng nguy cơ bị muỗi đốt. Nguyên nhân là bia có thể làm tăng nhiệt độ cơ thể, lượng CO₂ thở ra và thay đổi thành phần mùi trên da, những yếu tố mà muỗi đặc biệt nhạy cảm.

Trong một thí nghiệm tại Hà Lan năm 2023 trên 465 tình nguyện viên, những người sử dụng bia trong vòng 24 giờ trước đó có khả năng thu hút muỗi cao hơn khoảng 35% so với những người không uống.

Mối lo ngại trước biến đổi khí hậu

Việc tìm hiểu nguyên nhân một số người luôn bị muỗi săn đuổi trở nên cấp thiết hơn khi biến đổi khí hậu đang làm mở rộng phạm vi phân bố của nhiều loài muỗi mang mầm bệnh.

Chẳng hạn, loài muỗi vằn, vật chủ truyền virus chikungunya, đang xuất hiện tại nhiều khu vực mới ở châu Âu. Năm ngoái, các ca bệnh chikungunya đã lần đầu tiên lan tới vùng Alsace ở miền đông nước Pháp.

Theo ông Simard, nguy cơ từ các bệnh do muỗi truyền đang ảnh hưởng tới ngày càng nhiều cộng đồng trên thế giới.

Các chuyên gia khuyến cáo người dân nên mặc quần áo rộng, che phủ phần lớn cơ thể, ngủ màn và sử dụng các sản phẩm chống muỗi khi cần thiết.

Bên cạnh đó, việc hạn chế rượu bia và duy trì chế độ ăn uống điều độ cũng có thể góp phần làm giảm sức hấp dẫn đối với loài côn trùng này.