Một con mèo Leopardus tilcayo tại nơi trú ẩn động vật Senda Verde ở vùng Yungas của Bolivia trong tháng 9 năm 2026 (Ảnh: Fernando Faciole/National Geographic/Reuters)

Trong nghiên cứu được công bố trên tạp chí Current Biology, các nhà khoa học cho biết loài mèo mới có tên khoa học là Leopardus tilcayo, được đặt dựa theo tên gọi bản địa của người dân địa phương.

Leopardus tilcayo có chiều dài đầu và thân khoảng 42,5-50,5 cm, đuôi dài 25-26,5 cm. Bộ lông mèo có màu nâu nhạt, sẫm hơn ở phần dọc sống lưng, với những đốm hình hoa thị lớn, không đều, màu nâu sẫm đến đen. Một cá thể mèo này được ghi nhận nặng khoảng 1,4 kg, nhỏ hơn một con mèo nhà trung bình.

Theo các nhà khoa học, loài mèo mới được xác định là thành viên của nhóm mèo hổ, gồm những loài mèo nhỏ có bộ lông đốm với mức độ phân bố rộng ở Trung và Nam Mỹ.

Loài mèo hổ có ngoại hình tương đối giống nhau nên việc phân biệt giữa các loài rất khó nếu chỉ dựa vào đặc điểm bên ngoài. Trước đây, nhóm mèo này từng được xem là một loài duy nhất. Tuy nhiên, các nghiên cứu di truyền trong nhiều thập kỷ qua cho thấy có thể tồn tại nhiều loài khác nhau.

Để làm rõ mối liên hệ giữa các nhóm mèo hổ, nhóm nghiên cứu do nhà sinh học tiến hóa Jonas Lescroart, Đại học Antwerp (Bỉ), dẫn đầu đã phân tích DNA của 38 cá thể mèo thuộc chi Leopardus, được thu thập tại nhiều quốc gia Nam Mỹ. Trong số này có 8 mẫu vật được lấy từ bảo tàng.

Kết quả phân tích cho thấy, nhóm mèo hổ thực chất gồm 5 dòng tiến hóa khác biệt về mặt di truyền. Trong đó có Leopardus tilcayo là dòng đã tách khỏi các dòng mèo hổ khác khoảng 1,4 triệu năm trước. Đây là giai đoạn khí hậu biến động mạnh, có thể khiến các khu rừng núi cao bị chia cắt và thúc đẩy sự cô lập địa lý giữa các quần thể.

Theo nhóm nghiên cứu, khoảng cách di truyền này phù hợp với mức độ phân chia thường được sử dụng để xác định các loài trong họ mèo.

Việc phát hiện loài mới bắt nguồn một phần từ việc các nhà nghiên cứu nhận thấy mèo hổ ở Bolivia không hoàn toàn phù hợp với những mô tả trước đây, vốn chủ yếu dựa trên các cá thể mèo hổ khác ở Brazil.

Bà Paola Nogales-Ascarrunz, nhà khám phá của National Geographic và đồng tác giả nghiên cứu, cho biết những khác biệt này khiến nhóm đặt câu hỏi về danh tính của quần thể mèo hổ ở Bolivia.

Thông tin về loài Leopardus tilcayo hiện vẫn còn hạn chế. Các mẫu phân cho thấy những loài gặm nhấm nhỏ có thể là một phần trong chế độ ăn của chúng. Dữ liệu từ bẫy ảnh cũng cho thấy loài này có thể hoạt động chủ yếu vào ban đêm.

Ngoài loài mới ở Bolivia, nghiên cứu còn xác định một phân loài mèo hổ mới tại vùng Yungas của Peru, được đặt tên Leopardus tigrinus antisuyo. Tên gọi này lấy cảm hứng từ Antisuyu, một khu vực thuộc đế chế Inca cổ đại, bao gồm cả vùng phân bố của phân loài.

Phát hiện mới cũng đặt ra yêu cầu đánh giá lại tình trạng bảo tồn của nhóm mèo hổ. Sách Đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) hiện xếp mèo hổ vào hai loài ở mức Sắp nguy cấp, các quần thể cũng đang suy giảm quy mô.

Ông Eduardo Eizirik, nhà sinh học tiến hóa tại Đại học Công giáo Giáo hoàng Rio Grande do Sul (Brazil) và là tác giả cấp cao của nghiên cứu, cho rằng việc phát hiện một loài mới trong nhóm mèo đã được nghiên cứu từ lâu cho thấy đa dạng sinh học trên Trái Đất vẫn còn nhiều điều chưa được biết đến. Nhiều loài có thể đứng trước nguy cơ suy giảm hoặc biến mất trước khi được con người nhận diện.