TSKH. Lương Thị Hồng Liên trở thành trưởng nhóm nghiên cứu tại Trường Điện - Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội từ đầu năm 2026. Ảnh Đại học Bách khoa Hà Nội.

Đầu năm 2026, sau nhiều năm làm nghiên cứu và phát triển công nghệ tại Pháp, TSKH. Lương Thị Hồng Liên trở lại Đại học Bách khoa Hà Nội với một công việc mới. Tại Trường Điện - Điện tử, chị bắt đầu xây dựng nhóm nghiên cứu thiết bị y tế, mang theo kinh nghiệm từ môi trường R&D doanh nghiệp và một hướng công nghệ đã theo đuổi nhiều năm là plasma lạnh.

Sự trở lại này nối hai chặng nghiên cứu vốn có quan hệ khá chặt. Plasma cho TSKH. Lương Thị Hồng Liên một bài toán về cách tạo, kiểm soát và đưa một tác động vật lý tới cơ thể. Thiết bị y tế mở rộng bài toán ấy sang thiết kế, độ an toàn, khả năng chế tạo và điều kiện sử dụng thực tế. Giữa một nguyên lý hoạt động được trong phòng thí nghiệm và một thiết bị có thể dùng được còn nhiều bước mà chị từng trải qua trong môi trường phát triển sản phẩm.

Plasma không chỉ là một nguồn phát

Một thiết bị Plasma Box do TSKH. Lương Thị Hồng Liên phát triển trong quá trình theo đuổi công nghệ plasma. Ảnh Đại học Bách khoa Hà Nội.

TSKH. Lương Thị Hồng Liên xuất thân từ ngành Công nghệ Chế tạo máy của Đại học Bách khoa Hà Nội. Sau thời gian làm việc tại trường, chị sang Pháp năm 1996, tiếp tục học tập và nhận bằng tiến sĩ năm 2005. Công việc sau đó dần dịch chuyển từ cơ khí sang cơ điện tử và phát triển thiết bị, trong đó có những công nghệ tiếp xúc trực tiếp với da và cơ thể.

Năm 2012, chị gia nhập L'Oréal và tham gia xây dựng nhóm cơ điện tử chuyên phát triển thiết bị. Đây cũng là giai đoạn chị cùng các cộng sự làm việc với nhiều công nghệ như dòng điện, siêu âm, thực tế tăng cường và plasma lạnh. Các hồ sơ sáng chế quốc tế còn lưu tên Lương Thị Hồng Liên trong nhiều giải pháp về thiết bị dùng dòng điện và hệ thống tạo plasma.

Với plasma lạnh, thách thức không dừng ở chuyện tạo ra khí ion hóa. Một hệ thống muốn tiến gần hơn tới ứng dụng phải kiểm soát được nguồn phát, khoảng cách tác động, hình học điện cực, vật liệu cách điện và điều kiện vận hành. Những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến đặc tính của plasma và mức năng lượng truyền tới bề mặt cần xử lý.

Plasma lạnh ở áp suất khí quyển được nghiên cứu vì có thể tạo ra các thành phần hoạt tính mà không cần đưa toàn bộ môi trường lên mức nhiệt rất cao. Chính đặc điểm đó khiến công nghệ này được quan tâm trong nhiều hướng từ xử lý bề mặt đến y sinh. Tuy nhiên, việc một nguồn plasma hoạt động được không đồng nghĩa với việc một thiết bị đã có hiệu quả điều trị. Với ứng dụng y tế, còn cần các bước đánh giá về tác động sinh học, độ an toàn, thiết kế thử nghiệm và yêu cầu pháp lý.

Cách phân biệt này đặc biệt quan trọng với hướng mà TSKH. Lương Thị Hồng Liên đang tiếp tục theo đuổi. Công nghệ plasma của chị đã đi qua nhiều giai đoạn nghiên cứu và phát triển, nhưng khi trở lại Việt Nam năm 2026, câu hỏi không phải là công nghệ đã trở thành một liệu pháp hoàn chỉnh hay chưa. Bài toán hiện nay nằm ở việc tiếp tục phát triển thiết bị, kiểm chứng và tổ chức một hệ thống nghiên cứu có khả năng đưa công nghệ tiến xa hơn phòng thí nghiệm.

Từ một công nghệ sang bài toán thiết bị

Năm 2019, TSKH. Lương Thị Hồng Liên từng trở về Việt Nam làm việc tại VinSmart và tiếp tục phát triển hướng plasma. Theo thông tin chị chia sẻ, dự án khi đó đã tiến tới giai đoạn tiền lâm sàng trước khi dừng lại sau thay đổi định hướng của doanh nghiệp. Chị trở lại Pháp năm 2020 nhưng không rời hướng công nghệ này.

Quá trình đó giúp nhìn rõ hơn vì sao khi trở lại Đại học Bách khoa Hà Nội, mục tiêu của chị không chỉ là dựng lại một hệ thống plasma. Một thiết bị y tế đòi hỏi nhiều lớp công việc hơn, từ cơ khí, điện tử, điều khiển đến vật liệu, tương tác sinh học và kiểm định. Nếu chỉ giải quyết được một khâu, sản phẩm vẫn khó đi tới sử dụng thực tế.

Kinh nghiệm làm R&D trong doanh nghiệp khiến TSKH. Lương Thị Hồng Liên chú ý sớm đến yêu cầu sử dụng và khả năng tạo thành sản phẩm. Trong tám năm tại L'Oréal, chị cùng nhóm đăng ký hơn 50 sáng chế và cho biết 30 sáng chế đã được cấp. Các sáng chế là kết quả làm việc của nhiều tác giả và thuộc doanh nghiệp, nhưng chúng phản ánh khá rõ môi trường mà chị từng làm việc, nơi một giải pháp kỹ thuật phải đồng thời đi qua bài toán sở hữu trí tuệ, thiết kế và nhu cầu của người dùng.

Điều đó cũng tạo ra một cách nhìn khác về nghiên cứu thiết bị y tế. Thay vì hoàn thành một nguyên mẫu rồi mới tính đến ứng dụng, các câu hỏi về đối tượng sử dụng, điều kiện vận hành, chi phí và khả năng chế tạo có thể được đặt ngay từ đầu. Với TSKH. Lương Thị Hồng Liên, việc chuyển giao công nghệ plasma về Việt Nam đang diễn ra trong bối cảnh ấy.

“Chuyển giao” ở đây không nên được hiểu là một sản phẩm hoàn thiện chỉ cần đưa vào sản xuất. Công nghệ còn phải được điều chỉnh cho hệ thống nghiên cứu, nguồn lực kỹ thuật và điều kiện sử dụng trong nước. Những bước tiếp theo vẫn cần bằng chứng từ thử nghiệm và các thủ tục tương ứng nếu thiết bị hướng tới ứng dụng y tế.

Nhóm nghiên cứu như một phần của công nghệ

TSKH. Lương Thị Hồng Liên trong thời gian trở lại làm việc tại Đại học Bách khoa Hà Nội năm 2026. Ảnh Đại học Bách khoa Hà Nội.

Từ năm 2022, TSKH. Lương Thị Hồng Liên đã tham gia tư vấn chương trình đào tạo kỹ sư y sinh của Trường Điện - Điện tử. Khi trở thành cán bộ cơ hữu đầu năm 2026, chị bắt đầu đưa một số bài toán nghiên cứu vào đồ án để sinh viên tham gia từ giai đoạn sớm.

Điểm này cho thấy hướng đi mới không chỉ xoay quanh một thiết bị plasma. Để phát triển thiết bị y tế trong trường đại học, nhóm nghiên cứu cần người hiểu điện tử, cơ khí, điều khiển, phần mềm, vật liệu và những yêu cầu của y sinh. Một dự án cụ thể có thể trở thành nơi các chuyên môn ấy gặp nhau thay vì hoạt động tách rời.

TSKH. Lương Thị Hồng Liên đặt mục tiêu xa hơn là hình thành một đơn vị nghiên cứu thiết bị y tế có khả năng kết nối nhà trường với bệnh viện và doanh nghiệp. Đây hiện vẫn là hướng đang được xây dựng, chưa phải một trung tâm đã vận hành hoàn chỉnh. Nhưng chính giai đoạn đầu này cho thấy chị đang thử chuyển một kinh nghiệm nhiều năm trong R&D công nghiệp vào môi trường đại học.

Sự khác biệt quan trọng nằm ở cách đặt đích đến của nghiên cứu. Một bài báo, một bằng sáng chế hoặc một nguyên mẫu đều có thể là những mốc quan trọng nhưng chưa đủ để bảo đảm công nghệ trở thành sản phẩm. Với thiết bị y tế, khoảng cách ấy còn có thêm thử nghiệm, độ tin cậy, sản xuất, kiểm định và yêu cầu quản lý.

Plasma vì thế trở thành một trường hợp cụ thể để nhóm mới thử cách làm. Nó là công nghệ mà TSKH. Lương Thị Hồng Liên đã tích lũy kinh nghiệm từ trước, đồng thời đủ phức tạp để buộc nhiều chuyên môn cùng tham gia. Nếu quá trình chuyển giao và phát triển tiếp tục được thực hiện, kết quả đáng chú ý không chỉ nằm ở một mẫu thiết bị, mà còn ở năng lực của nhóm nghiên cứu trong việc đi trọn hơn quãng đường từ nguyên lý kỹ thuật tới một sản phẩm có thể được đánh giá trong điều kiện thực tế.

Sau nhiều năm đi qua đại học, doanh nghiệp và các dự án R&D ở nhiều môi trường khác nhau, TSKH. Lương Thị Hồng Liên trở lại Bách khoa với một câu hỏi khá cụ thể. Một công nghệ đã được nghiên cứu nhiều năm sẽ phải thay đổi thế nào để trở thành thiết bị phù hợp với điều kiện Việt Nam. Với hướng đi hiện nay, plasma là điểm khởi đầu, còn thiết bị y tế mới là bài toán rộng hơn mà nhóm của chị đang bắt đầu giải.