Phát hiện này đẩy mốc thời gian của làn sóng di cư đầu tiên của loài người ra khỏi châu Phi sớm hơn hàng trăm nghìn năm so với nhận định trước đây, qua đó làm thay đổi đáng kể hiểu biết về hành trình đầu tiên của tổ tiên loài người.

Giáo sư Ari Matmon thuộc Đại học Hebrew Jerusalem đang thu thập mẫu vật để xác định niên đại tại địa điểm khảo cổ thời tiền sử Ubeidiya.

Đăng tải trên tạp chí khoa học quốc tế Quaternary Science Reviews, nghiên cứu tập trung xác định lại niên đại di chỉ tiền sử Ubeidiya, nằm tại Thung lũng Jordan, phía Nam biển Galilee. Trước đó, địa điểm này được cho là có niên đại từ 1,2 đến 1,6 triệu năm. Thế nhưng bằng nhiều phương pháp phân tích hiện đại, nhóm nghiên cứu đã xác định Ubeidiya có thể đã được con người cư trú từ khoảng 1,9 triệu năm trước.

Mốc thời gian mới này đưa di chỉ Ubeidiya trở nên đồng niên đại với di chỉ Dmanisi ở Georgia, nơi vốn lâu nay được xem là bằng chứng sớm nhất về sự hiện diện của tông người (hominins) bên ngoài châu Phi.

Trước đây, giới khoa học cho rằng cư dân Dmanisi đại diện cho một nhóm di cư sớm hơn, do có đặc điểm giải phẫu và truyền thống chế tác công cụ đá khác biệt so với nhóm ở Ubeidiya. Tuy nhiên, kết quả mới cho thấy có thể đã tồn tại ít nhất hai nhóm hominin riêng biệt rời châu Phi vào cùng thời điểm, khoảng 1,9 triệu năm trước.

Theo các nhà nghiên cứu, Ubeidiya là một trong những minh chứng sớm nhất của văn hóa Acheulian, nổi bật với các công cụ đá hai mặt như rìu tay. Trong khi đó, Dmanisi gắn liền với truyền thống công cụ Oldowan cổ xưa hơn.

Một công cụ đá hai mặt điển hình của nền văn hóa Acheulian thời tiền sử được tìm thấy tại địa điểm Ubeidiya.

Giới khoa học từng tin rằng công cụ Acheulian có niên đại trẻ hơn Oldowan. Song mốc thời gian mới cho thấy hai truyền thống này có thể đã xuất hiện bên ngoài châu Phi gần như đồng thời, cho thấy nhiều khả năng các làn sóng di cư sớm đã diễn ra song song. Đây là lần đầu tiên di chỉ Ubeidiya được xác định niên đại bằng các phương pháp độc lập thay vì chỉ dựa vào so sánh di cốt động vật (định tuổi tương đối).

Nhóm nghiên cứu đã sử dụng kỹ thuật phân tích đồng vị vũ trụ (các đồng vị phóng xạ hình thành khi tia vũ trụ tương tác với bề mặt Trái đất). Khi bị chôn vùi dưới lớp trầm tích, các đồng vị này ngừng hình thành và bắt đầu phân rã, cho phép xác định thời điểm chôn lấp. Kết quả cho thấy tuổi trung vị của lớp trầm tích tại đây xấp xỉ 2 triệu năm.

Bên cạnh đó, nhóm còn phân tích sự đảo chiều từ trường Trái đất và áp dụng phương pháp định tuổi uranium–chì đối với các vỏ sò hóa thạch. Dữ liệu từ trường cho thấy di chỉ ít nhất 1,1 triệu năm tuổi và nhiều khả năng thuộc giai đoạn từ 1,7 đến 1,9 triệu năm trước. Các vỏ sò hóa thạch cũng có tuổi tối thiểu 1,3 triệu năm.

Khi tổng hợp toàn bộ dữ liệu, các nhà khoa học xây dựng đường cong xác suất cho thấy mốc 1,9 triệu năm là thời điểm có khả năng cao nhất.

Ảnh hưởng lớn đến những nghiên cứu tiến hóa

Phát hiện này không chỉ thay đổi niên đại của di chỉ Ubeidiya mà còn có thể ảnh hưởng đến việc xác định tuổi của nhiều di chỉ khác, cũng như cách hiểu về quá trình tiến hóa và phân bố của các loài cổ đại tại khu vực Á – Âu.

Một chiếc ngà hà mã được tìm thấy tại địa điểm khảo cổ thời tiền sử Ubeidiya.

Trong nhiều năm, hệ động vật hóa thạch tại Ubeidiya được cho là tồn tại cách đây khoảng 1,2–1,4 triệu năm. Niên đại mới đã kéo lùi sự xuất hiện của chúng về gần 2 triệu năm trước, buộc giới khoa học phải xem xét lại quá trình tiến hóa, sự phân bố loài và bức tranh sinh thái cổ của khu vực.

Các nhà nghiên cứu cho biết ngày càng có thêm bằng chứng về sự hiện diện sớm của con người ngoài châu Phi, bao gồm cả tại Trung Quốc và Romania. Những dữ liệu mới này đang dần củng cố giả thuyết rằng cuộc di cư đầu tiên của tổ tiên loài người diễn ra sớm và phức tạp hơn nhiều so với suy nghĩ trước đây.

Hiện nay, Ubeidiya đã được công nhận là công viên quốc gia và tiếp tục được khai quật. Các nhà khoa học kỳ vọng địa điểm này sẽ tiếp tục cung cấp thêm bằng chứng quan trọng giúp làm sáng tỏ những chương đầu tiên trong lịch sử di cư của nhân loại ra khỏi “cái nôi châu Phi”.