Từng được biết đến là nơi tồn tại của một đô thị cổ có lịch sử kéo dài gần 6.000 năm, khu vực này được người Ai Cập cổ đặt tên là Per-Wadjet vì là địa điểm linh thiêng thờ nữ thần rắn Wadjet. Trong thời kỳ bị Hy Lạp cổ đại chiếm đóng từ năm 305 TCN, nơi đây được gọi là Buto, và ngày nay được biết đến với tên Tell el-Fara'in, nghĩa là “Đồi của các Pharaoh”.

Trải qua nhiều thiên niên kỷ, thành phố liên tục được xây dựng, phá hủy rồi tái thiết, trước khi suy tàn vào khoảng thế kỷ VII. Những lớp trầm tích chồng chất qua nhiều thời kỳ đã biến nơi đây thành “kho báu” khảo cổ, nhưng đồng thời cũng gây ra không ít trở ngại cho việc khai quật do bùn lắng, nước ngầm và độ sâu lớn.

Theo nghiên cứu được đăng tải trên tạp chí khoa học Acta Geophysica, nhóm nghiên cứu do nhà khảo cổ học Mohamed Abouarab thuộc Đại học Kafrelsheikh (Ai Cập) dẫn đầu đã áp dụng nhiều công nghệ hiện đại như kết hợp dữ liệu radar vệ tinh với kỹ thuật chụp cắt lớp điện trở (ERT). Dữ liệu từ vệ tinh Sentinel-1 cho phép họ xác định được các điểm bất thường dưới bề mặt vốn là dấu hiệu tiềm năng của những cấu trúc bị chôn vùi.

Tại khu vực Kom C, nhóm đã khoanh vùng 15 vị trí nghi vấn và tiến hành đo ERT bằng cách đặt 24 điện cực dọc theo các tuyến khảo sát dài 69 mét. Phương pháp này giúp nhóm có thể “nhìn xuyên” lòng đất bằng cách phân tích điện trở của các lớp vật chất, tương tự như chụp CT nhưng ở quy mô địa chất.

Quá trình đã tạo ra hơn 1.300 chỉ số điện trở, qua đó hé lộ một cấu trúc gạch bùn có kích thước khoảng 25 x 20 mét, nằm sâu từ 3 đến 6 mét dưới mặt đất. Công trình này bị vùi lấp dưới các lớp gốm vỡ và gạch vụn có niên đại từ thời kỳ La Mã và Ptolemaic muộn. (từ khoảng năm 332 TCN đến năm 395 CN).

Các cuộc khai quật sau đó đã xác nhận kết quả từ dữ liệu quét. Cấu trúc được xác định có niên đại khoảng 2.600 năm, thuộc thời kỳ Saite. Đây là triều đại thứ 26, cũng là vương triều cuối cùng của người Ai Cập bản địa trước khi bị người Ba Tư chinh phục vào năm 525 TCN.

Bên trong khu vực này, các nhà khảo cổ phát hiện nhiều bức tường gạch bùn cùng hàng loạt hiện vật mang ý nghĩa tâm linh như bùa hộ mệnh, bàn thờ và đồ nghi lễ. Đáng chú ý là một bức tượng kết hợp hình tượng khỉ đầu chó, chim ưng và thần lùn Patikos, cùng các bùa hộ mệnh khắc họa những vị thần quen thuộc như Isis, Horus, Taweret và Wadjet.

Bản đồ 3D khu vực Kom C, toàn bộ vùng được khảo sát bằng phương pháp ERT, các lớp liên tiếp của mặt cắt dọc khu vực khai quật, và một số hiện vật được tìm thấy trong khu vực khai quật.

Sự hiện diện dày đặc của các hiện vật tôn giáo khiến giới nghiên cứu cho rằng công trình này có thể từng là một ngôi đền, khu phức hợp nghi lễ hoặc nơi ở của các tư tế. Tuy nhiên, chức năng chính xác của công trình vẫn chưa thể xác định và cần thêm thời gian nghiên cứu.

Theo nhóm nghiên cứu, đây là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của việc kết hợp viễn thám và các phương pháp địa vật lý trong việc phát hiện di tích bị chôn vùi, đặc biệt tại những khu vực phức tạp như Tell el-Fara'in.

"Phát hiện của chúng tôi cho thấy, ngoài ngôi đền đã biết, một ngôi đền khác có thể vẫn đang nằm sâu dưới lớp đất sét dày, việc này sẽ được nghiên cứu kỹ lưỡng hơn thông qua các phép đo sâu rộng trong các nghiên cứu sắp tới", nhóm nghiên cứu viết.