Trong lĩnh vực cổ sinh vật học, những bộ xương khổng lồ thường thu hút nhiều sự chú ý. Tuy nhiên, phát hiện mới đây về một loài khủng long có kích thước cực nhỏ lại cho thấy những sinh vật khiêm tốn nhất đôi khi nắm giữ những manh mối khoa học quan trọng nhất.

Một nhóm các nhà cổ sinh vật học quốc tế đã khai quật được hóa thạch của ít nhất năm cá thể thuộc một loài khủng long hoàn toàn mới, được đặt tên là Foskeia pelendonum. Các mẫu vật cho thấy loài này có thân hình nhỏ nhắn, bộ xương nhẹ và cấu trúc giải phẫu rất khác biệt so với những loài khủng long chân chim (ornithopod) quen thuộc.

Hình ảnh phục dựng loài Foskeia pelendonum.

Theo ông Fidel Torcida Fernández-Baldor, chuyên gia tại Bảo tàng Khủng long Salas de los Infantes và là người đầu tiên phát hiện các hóa thạch, ngay từ ban đầu nhóm nghiên cứu đã nhận ra sự đặc biệt của chúng.

“Kích thước cực nhỏ của bộ xương là điều gây ấn tượng mạnh. Quan trọng hơn, việc nghiên cứu loài này đã đảo ngược nhiều quan điểm toàn cầu về quá trình tiến hóa của khủng long chân chim”, ông cho biết.

Các phân tích cho thấy Foskeia pelendonum không phải là cá thể non của một loài khủng long lớn hơn, mà là một cá thể trưởng thành hoàn toàn. Nghiên cứu mô học xác nhận loài này đã đạt độ chín muồi sinh dục, giúp các nhà khoa học khẳng định những đặc điểm quan sát được là đặc trưng cố định của loài.

Đáng chú ý, hộp sọ của Foskeia có cấu trúc rất phát triển và khác thường, chứng minh đây là một nhánh tiến hóa riêng biệt chứ không phải là phiên bản thu nhỏ của các loài nổi tiếng như Iguanodon.

“Foskeia đã lấp đầy khoảng trống tiến hóa kéo dài 70 triệu năm. Chúng là một chiếc chìa khóa nhỏ mở ra một chương lớn còn thiếu trong lịch sử tiến hóa khủng long”, tiến sĩ Thierry Tortosa thuộc khu bảo tồn Sainte Victoire nhận định.

Ngoài ra, nghiên cứu mô học do tiến sĩ Koen Stein thực hiện còn cho thấy loài khủng long này có tốc độ trao đổi chất cao, tương đương với các loài chim hiện đại hoặc động vật có vú nhỏ, cho thấy một lối sống năng động và linh hoạt.

Dù có kích thước khiêm tốn, Foskeia pelendonum được cho là rất nhanh nhẹn, sở hữu hàm răng chuyên hóa giúp thích nghi tốt với môi trường rừng rậm thời tiền sử. Bằng chứng hóa thạch cho thấy loài này có khả năng thay đổi tư thế cơ thể khi trưởng thành. Đây là một đặc điểm hiếm gặp giúp loài khủng long này duy trì sự linh hoạt suốt vòng đời.

Phát hiện này cũng làm thay đổi đáng kể cây phả hệ của khủng long. Phân tích mới xếp Foskeia là loài chị em với Muttaburrasaurus, một loài khủng long ăn cỏ lớn hơn nhiều từng sống tại Úc. Mối liên hệ này gợi ý rằng các loài khủng long ăn thực vật có thể đã di cư và tiến hóa theo những con đường phức tạp hơn so với suy nghĩ trước đây.

Đồng thời, dữ liệu mới cũng củng cố giả thuyết “Phytodinosauria”, cho rằng các loài khủng long ăn thực vật đa dạng trên thế giới thực chất có mối quan hệ họ hàng gần gũi hơn và thuộc về một nhóm tự nhiên thống nhất.

Hình tái tạo hộp sọ của loài khủng long mới

Tên gọi Foskeia pelendonum mang ý nghĩa gắn liền với cả đặc điểm sinh học và nguồn gốc địa lý của loài. Tên chi bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cổ, trong đó “fos” nghĩa là “ánh sáng”, ám chỉ bộ khung nhỏ và nhẹ, còn “skei” xuất phát từ “boskein”, nghĩa là “tìm kiếm thức ăn”.

Đây là cái tên được đặt nhằm vinh danh Pelendones, một bộ tộc Celtiberian cổ từng sinh sống tại các khu vực Soria, Burgos và La Rioja, nơi các hóa thạch được phát hiện.

Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng Foskeia là minh chứng rõ ràng cho việc quá trình tiến hóa không chỉ diễn ra ở những sinh vật khổng lồ, mà còn được “thử nghiệm” mạnh mẽ ở quy mô rất nhỏ.

Phát hiện này được công bố trên tạp chí khoa học Papers in Palaeontology, mở ra hướng nghiên cứu mới về vai trò của các loài khủng long kích thước nhỏ trong lịch sử tiến hóa.