Ảnh: REPUBLIC OF TURKIYE MINISTRY OF CULTURE AND TOURISM

Phát hiện trên được Bộ trưởng Văn hóa và Du lịch Thổ Nhĩ Kỳ, ông Mehmet Nuri Ersoy, công bố hôm 21/9, nhân ngày Quốc tế hòa bình. Theo ông, hiện vật này mang một thông điệp ý nghĩa từ hàng nghìn năm trước cho tới tận ngày nay.

Hiệp ước Hòa bình Kadesh được ký khoảng năm 1259 TCN giữa pharaoh Ramesses II của Ai Cập và vua Ḫattušili III của Hittite, sau hơn 200 năm hai bên tranh giành quyền kiểm soát khu vực phía đông Địa Trung Hải.

Nội dung hiệp ước hướng tới việc duy trì hòa bình và tình hữu nghị lâu dài, cam kết không xâm lược, tôn trọng chủ quyền lãnh thổ, đồng thời quy định việc dẫn độ và đối xử công bằng với người tị nạn.

Hai bản của hiệp ước phía Ai Cập được khắc trên tường của hai ngôi đền ở Thebes. Văn bản được dịch vào đầu thế kỷ 19 bởi bà Jean-François Champollion, học giả người Pháp nổi tiếng với công trình giải mã chữ tượng hình Ai Cập.

Các phần thuộc phiên bản của Hittite được phát hiện sau đó, trong những cuộc khai quật tại cố đô Hattusha từ năm 1906. Hiệp ước được viết bằng chữ hình nêm trên nhiều mảnh đất sét, sau hàng nghìn năm đã vỡ thành các phần nhỏ.

Mảnh vỡ mới được tìm thấy tại Büyükkale, khu vực từng là pháo đài và hoàng cung ở trung tâm Hattusha. Các nhà khảo cổ cho rằng phần văn bản này gồm nội dung từ Điều 12 đến Điều 20 của hiệp ước.

Những dòng chữ trên mảnh đất sét đã đề cập đến cách xử lý những người rời bỏ đất nước trong thời chiến và tìm kiếm nơi tị nạn ở phía bên kia. Văn bản cũng có những điều khoản liên quan đến việc không phá hủy nhà cửa của người dân.

Ông Ersoy cho rằng những nội dung này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh thế giới hiện nay.

"Chúng tôi đã tìm thấy vết tích của hòa bình có niên đại hàng nghìn năm trong lòng đất Anatolia", ông viết trên mạng xã hội.

Theo Bộ trưởng Văn hóa và Du lịch Thổ Nhĩ Kỳ, các quy định về người tị nạn và việc bảo vệ nhà cửa của người dân cho thấy những vấn đề liên quan đến chiến tranh và người phải rời bỏ quê hương đã được đề cập từ thời cổ đại.

Hiệp ước Kadesh được ký cách đây hơn 3.000 năm, nhưng những nội dung còn được lưu giữ trên các mảnh đất sét cho thấy những nỗ lực tìm kiếm hòa bình và bảo vệ con người đã xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử.