Khi phụ nữ trở thành động lực của kinh tế tập thể

Theo Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, sau hơn ba năm triển khai Đề án "Hỗ trợ hợp tác xã do phụ nữ tham gia quản lý, tạo việc làm cho lao động nữ đến năm 2030" (Đề án 01), bức tranh kinh tế tập thể do phụ nữ làm chủ đã ghi nhận nhiều chuyển biến rõ nét. Không chỉ vượt nhiều chỉ tiêu quan trọng, Đề án còn góp phần nâng cao vị thế kinh tế của phụ nữ, tạo việc làm ổn định, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị và mở ra nền tảng cho giai đoạn phát triển bền vững đến năm 2030.

Theo báo cáo đánh giá giữa kỳ, hầu hết các mục tiêu của Đề án đều hoàn thành, nhiều chỉ tiêu vượt xa kế hoạch. Đây được xem là minh chứng cho hiệu quả của sự đồng hành từ các cấp Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam trong hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế tập thể và tham gia quản lý hợp tác xã (HTX).

Điểm nổi bật nhất là công tác củng cố, nâng cao chất lượng hoạt động của các HTX và tổ hợp tác (THT). Trong giai đoạn 2023-2025 và 6 tháng đầu năm 2026, cả nước đã hỗ trợ nâng cao chất lượng hoạt động cho 1.137 HTX với hơn 10.000 thành viên, đạt 125% kế hoạch; đồng thời củng cố 6.598 tổ hợp tác, đạt 106% chỉ tiêu. Sau khi được hỗ trợ, nhiều mô hình đã cải thiện năng lực quản trị, mở rộng sản xuất, tạo việc làm ổn định cho hơn 15.000 lao động nữ trong HTX và trên 40.000 lao động nữ tại các tổ hợp tác.

Một kết quả đáng chú ý khác là chỉ tiêu thành lập mới HTX. Các cấp Hội đã tư vấn, hỗ trợ thành lập 554 HTX, đạt 277% kế hoạch, gần gấp ba lần mục tiêu đề ra. Các HTX mới thu hút 4.429 thành viên, trong đó phụ nữ chiếm trên 87%, cho thấy mô hình hợp tác xã ngày càng trở thành lựa chọn của phụ nữ trong phát triển kinh tế và khởi nghiệp.

Phụ nữ làm chủ hợp tác xã đã kiến tạo sinh kế bền vững từ Đề án 01. Ảnh: Cẩm Viên.

Song song đó, công tác nâng cao năng lực quản trị cũng đạt kết quả tích cực. 100% nữ quản lý HTX được đào tạo về quản trị, điều hành và phát triển kinh tế tập thể; 100% cán bộ Hội cấp tỉnh trực tiếp thực hiện nhiệm vụ đều được tập huấn, trong khi toàn bộ cán bộ Hội các cấp được cập nhật kiến thức, vượt mục tiêu tối thiểu của Đề án. Nội dung đào tạo ngày càng gắn với thực tiễn như chuyển đổi số, quản trị hiện đại, phát triển thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đồng hành phát triển, chuyển đổi số và nâng cao giá trị hợp tác xã

Không chỉ tập trung vào các chỉ tiêu số lượng, Đề án còn tạo chuyển biến về chất lượng thông qua đổi mới phương thức hỗ trợ và phát triển HTX.

Sau khi Luật Hợp tác xã năm 2023 có hiệu lực, Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam đã chỉ đạo đẩy mạnh công tác tuyên truyền bằng nhiều hình thức như hội nghị, diễn đàn, phóng sự, clip truyền thông, cẩm nang hướng dẫn và các nền tảng số như Facebook, Zalo, TikTok. Đồng thời, nhiều hoạt động biểu dương HTX tiêu biểu, kết nối tiêu thụ sản phẩm và giới thiệu mô hình hiệu quả được triển khai nhằm lan tỏa các điển hình phát triển kinh tế tập thể.

Ở địa phương, các cấp Hội chủ động phối hợp với Liên minh HTX, các sở, ngành và doanh nghiệp để hỗ trợ thành lập HTX, tổ chức đào tạo, quảng bá sản phẩm, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Nhiều HTX được hỗ trợ xây dựng thương hiệu, đăng ký nhãn hiệu, phát triển sản phẩm OCOP, truy xuất nguồn gốc, thiết kế bao bì và mở rộng thị trường tiêu thụ. Bên cạnh đó, việc kết nối với Ngân hàng Chính sách xã hội, Agribank và các tổ chức tín dụng đã giúp nhiều HTX tiếp cận nguồn vốn ưu đãi để mở rộng sản xuất và tạo thêm việc làm cho lao động nữ.

Hoạt động hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp gắn với mô hình HTX cũng ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực. Năm 2024, trong hơn 2.500 dự án tham gia Cuộc thi Phụ nữ khởi nghiệp sáng tạo, chuyển đổi xanh, có 842 dự án thuộc HTX và tổ hợp tác, chiếm gần 34%, trong đó 13 dự án đoạt giải. Điều này cho thấy HTX đang trở thành mô hình phát triển bền vững được nhiều phụ nữ lựa chọn để hiện thực hóa ý tưởng kinh doanh.

Chuyển trọng tâm từ phát triển số lượng sang nâng cao chất lượng

Một trong những trọng tâm của Đề án là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Trong giai đoạn vừa qua, các cấp Hội đã tổ chức nhiều khóa đào tạo về Luật Hợp tác xã, quản trị, quản lý tài chính, thương mại điện tử, xây dựng thương hiệu, chuyển đổi số và ứng dụng khoa học công nghệ cho cán bộ Hội, nữ quản lý HTX và hội viên phụ nữ. Thông qua Dự án 8 của Chương trình mục tiêu quốc gia, 429 HTX và tổ hợp tác do phụ nữ tham gia quản lý đã được hỗ trợ ứng dụng khoa học công nghệ; Trung ương Hội trực tiếp triển khai thí điểm 8 mô hình theo hình thức "cầm tay chỉ việc".

Cùng với đó, công tác chỉ đạo, điều hành được tăng cường thông qua việc kiện toàn Ban Điều hành Đề án, tổ chức các cuộc đối thoại giữa chính quyền với HTX, xây dựng bộ tiêu chí về HTX văn hóa, trách nhiệm cộng đồng và tham gia phản biện chính sách phát triển kinh tế tập thể. Việc mở rộng hợp tác, xúc tiến thương mại và quảng bá sản phẩm trong Năm Quốc tế Hợp tác xã 2025 cũng góp phần đưa sản phẩm của các HTX do phụ nữ quản lý tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.

Hàng trăm hợp tác xã do phụ nữ quản lý được thành lập, tạo việc làm, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển chuỗi giá trị và nâng cao quyền năng kinh tế của phụ nữ.

Đánh giá chung cho thấy, sau hơn ba năm triển khai, Đề án đã góp phần nâng cao năng lực quản trị, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển thương hiệu, xây dựng sản phẩm OCOP và tạo thêm nhiều việc làm cho phụ nữ, nhất là phụ nữ nông thôn, vùng dân tộc thiểu số và phụ nữ yếu thế. Hiện thu nhập bình quân của thành viên HTX đạt khoảng 5 triệu đồng/người/tháng, trong khi lao động thường xuyên đạt khoảng 2-3 triệu đồng/người/tháng, góp phần cải thiện sinh kế và nâng cao quyền năng kinh tế cho phụ nữ.

Bước sang giai đoạn 2026-2030, Đề án đặt mục tiêu chuyển mạnh từ hỗ trợ thành lập sang đồng hành phát triển HTX theo hướng bền vững, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.

Theo đó, đến năm 2030 sẽ tiếp tục củng cố ít nhất 500 HTX, duy trì 10.000 tổ hợp tác, bảo đảm việc làm ổn định cho 30.000 lao động nữ trong HTX và 100.000 lao động nữ trong tổ hợp tác; đồng thời hỗ trợ thành lập mới tối thiểu 300 HTX, bảo đảm 100% nữ quản lý HTX được đào tạo nâng cao năng lực quản trị.

Đề án cũng xác định nhiều nhiệm vụ trọng tâm như đẩy mạnh truyền thông về Luật Hợp tác xã năm 2023; chuyển trọng tâm sang nâng cao chất lượng hoạt động của HTX; hỗ trợ xây dựng thương hiệu, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn và liên kết chuỗi giá trị; mở rộng thương mại điện tử, hỗ trợ tiếp cận dịch vụ tài chính, đồng thời nghiên cứu thí điểm các mô hình HTX số và mô hình "Mỗi hợp tác xã do phụ nữ tham gia quản lý là một tổ chức kinh tế tập thể văn hóa, trách nhiệm cộng đồng".

Những kết quả đạt được sau hơn ba năm triển khai cho thấy Đề án 01 không chỉ tạo thêm các mô hình hợp tác xã mà quan trọng hơn là góp phần nâng cao năng lực quản trị, mở rộng cơ hội việc làm và khẳng định vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế tập thể. Đây cũng là nền tảng quan trọng để các HTX do phụ nữ tham gia quản lý tiếp tục chuyển đổi theo hướng số hóa, xanh hóa và phát triển bền vững, đóng góp ngày càng lớn vào mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và thúc đẩy bình đẳng giới trong giai đoạn mới.