Một phụ nữ đi dọc bãi biển Cửa Tùng, Quảng Trị. Ảnh minh họa. Ảnh: Tuấn Vũ/Pexels.

Vé, phòng và lịch trình thường khiến một chuyến du lịch được nhìn như lựa chọn cá nhân. Có tiền, có thời gian, muốn đi đâu thì đặt vé tới đó. Nhưng trước khi một người thực sự có thể lên đường, họ còn phải có khả năng tạm rời những trách nhiệm thường nhật, dành thời gian cho bản thân và đưa ra quyết định về cách sử dụng thời gian ấy.

Một nghiên cứu mới về trải nghiệm du lịch của phụ nữ Việt Nam cho thấy những điều kiện phía sau một chuyến đi đáng được nhìn dưới góc độ giới. Công trình được công bố trực tuyến ngày 21/9/2026, dựa trên phỏng vấn 39 phụ nữ từ 19 đến 56 tuổi. Đây là nghiên cứu định tính, nhằm tìm hiểu cách những người tham gia lý giải vai trò giới và trải nghiệm của mình, chứ không phải khảo sát đại diện để tính tỷ lệ cho phụ nữ Việt Nam nói chung.

Chuyến đi bắt đầu trước lúc đặt vé

Trong các cuộc phỏng vấn, những người tham gia mô tả một khuôn mẫu quen thuộc trong đó nam giới thường được gắn với vị trí chủ gia đình, người quyết định và người lãnh đạo, còn phụ nữ gần hơn với vai trò nội trợ và chăm sóc. Đồng thời, họ cũng cho rằng ảnh hưởng của quan hệ gia trưởng đã giảm, đặc biệt tại đô thị khi ngày càng nhiều phụ nữ được học tập và đảm nhiệm những vị trí quan trọng trong công việc.

Hai lớp nhận xét ấy cho thấy sự thay đổi của vai trò giới không nhất thiết diễn ra đồng đều. Phụ nữ có thể có nghề nghiệp, thu nhập và phạm vi tự chủ rộng hơn trước, trong khi một số kỳ vọng về trách nhiệm gia đình vẫn tiếp tục tồn tại.

Đi du lịch cho mục đích nghỉ ngơi vì thế không chỉ cần khả năng thanh toán một chuyến đi. Nó còn liên quan đến việc ai có thể tạm rời những công việc thường xuyên, ai có quỹ thời gian dành cho nghỉ ngơi và việc dành thời gian cho bản thân được nhìn nhận như một lựa chọn bình thường hay một điều cần giải thích.

Điều này cũng cần được phân biệt với việc coi mọi trách nhiệm gia đình là rào cản. Chăm sóc con cái, cha mẹ hay dành thời gian cho gia đình có thể là lựa chọn của cả phụ nữ và nam giới. Vấn đề giới xuất hiện khi một loại trách nhiệm được mặc nhiên gắn nhiều hơn với một giới và khoảng trống để nghỉ ngơi, di chuyển hoặc theo đuổi nhu cầu cá nhân vì thế không được phân bổ giống nhau.

Một phụ nữ nghỉ ngơi trong công viên tại Hà Nội. Thời gian dành cho bản thân cũng là một nguồn lực phía sau các hoạt động nghỉ ngơi và giải trí. Ảnh minh họa. Ảnh: M1nh Art/Pexels.

Nghiên cứu ghi nhận những phụ nữ tham gia cho biết họ gặp nhiều rào cản hơn nam giới đối với du lịch nghỉ ngơi do các yếu tố xã hội, văn hóa, tôn giáo và giới. Tuy nhiên, kết quả này cần được đọc đúng phạm vi. Nhóm nghiên cứu không phỏng vấn một mẫu nam giới tương ứng để đo trực tiếp khoảng cách giữa hai giới. Đây là những trải nghiệm và cách nhìn được ghi nhận từ nhóm phụ nữ tham gia nghiên cứu.

Vì vậy, công trình không cho phép kết luận mọi phụ nữ Việt Nam đều gặp cùng loại rào cản, cũng không cho biết bao nhiêu phần trăm phụ nữ phải từ bỏ hoặc thay đổi chuyến đi vì những nguyên nhân ấy.

Ra khỏi nhà chưa có nghĩa các khuôn mẫu ở lại phía sau

Một lớp khác của nghiên cứu xuất hiện khi phụ nữ đã bắt đầu chuyến đi. Nhóm tác giả cho rằng trải nghiệm của một người không chỉ được định hình bởi việc họ là nữ.

Trong các chuyến đi, đặc biệt tại những thành phố du lịch lớn ở nước ngoài, những đặc điểm như là phụ nữ, người Việt Nam, người châu Á hay người đã kết hôn có thể giao thoa và ảnh hưởng đến cách người khác nhìn nhận, ứng xử với họ.

Đó cũng là lý do nghiên cứu sử dụng cách tiếp cận giao thoa. Một phụ nữ đi du lịch không bước vào điểm đến chỉ với một đặc điểm giới tính. Quốc tịch, tuổi, tình trạng hôn nhân, nền tảng văn hóa và nhiều vị trí xã hội khác có thể cùng hiện diện trong một trải nghiệm.

Cách nhìn này giúp tránh một kiểu khái quát khác. Không có một trải nghiệm “nữ du khách” duy nhất áp dụng cho tất cả phụ nữ. Một phụ nữ trẻ độc thân đi cùng bạn bè, một người đã kết hôn đi công tác kết hợp nghỉ ngơi hay một phụ nữ trung niên đi cùng gia đình không nhất thiết đứng trước cùng những kỳ vọng và cách ứng xử.

Một phụ nữ nhìn về khu trung tâm TP.HCM vào ban đêm. Nghiên cứu mới đặt vấn đề trải nghiệm tại điểm đến có thể chịu tác động đồng thời của nhiều bản sắc xã hội. Ảnh minh họa. Ảnh: Vuong/Pexels.

Cũng không nên từ phát hiện này suy rộng sang những vấn đề mà nghiên cứu chưa chứng minh. Công trình không cung cấp cơ sở để nói phụ nữ Việt Nam nói chung bị quấy rối nhiều hơn khi đi du lịch, một quốc gia hay thành phố cụ thể đối xử bất lợi với họ, hoặc phụ nữ đi một mình mặc nhiên gặp nguy hiểm hơn. Những kết luận như vậy cần những dữ liệu khác.

Giá trị của nghiên cứu nằm ở việc đặt một câu hỏi phía sau những lựa chọn tưởng như hoàn toàn cá nhân. Trước cùng một chuyến đi, điều kiện để nói “tôi muốn đi” và thực sự có thể đi có giống nhau giữa các nhóm hay không?

39 cuộc phỏng vấn cho biết gì

Nghiên cứu phỏng vấn 39 phụ nữ Việt Nam từ 19 đến 56 tuổi và được công bố trực tuyến ngày 21/9/2026. Đây là nghiên cứu định tính mang tính khám phá. Kết quả phản ánh trải nghiệm và cách nhìn của những người tham gia, không phải tỷ lệ đại diện cho toàn bộ phụ nữ Việt Nam.

Nghiên cứu không có một mẫu nam giới đối chứng. Vì vậy, không thể dùng công trình này để tính mức chênh lệch giữa nữ và nam trong khả năng đi du lịch. Những phát hiện chính liên quan tới vai trò gia đình, các yếu tố xã hội, văn hóa, tôn giáo, giới và sự giao thoa giữa những bản sắc như giới, quốc tịch, nền tảng châu Á hay tình trạng hôn nhân.

Không nên chỉ nhìn vào số phụ nữ đã lên đường

Số lượng phụ nữ đi du lịch ngày càng nhiều, nếu có, chưa đủ để trả lời toàn bộ câu hỏi về bình đẳng. Một người thực hiện được nhiều chuyến đi không đồng nghĩa mọi rào cản giới đã biến mất. Ở chiều ngược lại, một phụ nữ ít đi du lịch cũng không thể mặc nhiên được xem là đang chịu sự hạn chế của gia đình hay xã hội.

Điểm cần quan sát nằm ở điều kiện của sự lựa chọn. Ai có thể quyết định thời điểm đi? Ai dễ dàng tạm rời trách nhiệm thường ngày hơn? Việc nghỉ ngơi của ai được xem là nhu cầu bình thường? Những yếu tố như tình trạng hôn nhân, trách nhiệm chăm sóc hoặc chuẩn mực văn hóa tác động đến quyết định theo cách nào? Và khi đến một nơi khác, những bản sắc nào làm thay đổi cách một du khách được nhìn nhận?

Nghiên cứu với 39 phụ nữ chưa thể trả lời những câu hỏi ấy ở quy mô toàn xã hội. Nhưng nó chỉ ra những biến số mà các nghiên cứu tiếp theo về du lịch và bình đẳng giới không nên bỏ qua.

Nếu chỉ nhìn vào lượt khách, chi tiêu hay số chuyến đi, một phần trải nghiệm sẽ nằm ngoài thống kê. Còn nếu đặt thêm câu hỏi về thời gian, quyền quyết định, trách nhiệm gia đình và cách con người được đối xử trong hành trình, chuyến du lịch mới hiện ra như một lựa chọn xã hội chứ không chỉ là một sản phẩm tiêu dùng.

Sự bình đẳng trong những chuyến đi vì thế không thể đo đơn giản bằng việc phụ nữ và nam giới đều có thể mua một tấm vé. Phần cần hiểu rõ hơn là họ có những điều kiện giống nhau đến đâu để thực sự lựa chọn tấm vé ấy.