Phụ nữ chiếm gần một nửa dân số thế giới nhưng vẫn chưa có tiếng nói tương xứng trong những cơ quan quyết định chính sách, ngân sách và định hướng phát triển.

Báo cáo về Mục tiêu phát triển bền vững năm 2026 của Liên Hợp Quốc cho thấy phụ nữ giữ 27,4% số ghế tại các nghị viện quốc gia, 35,6% vị trí trong chính quyền địa phương và 30,5% chức vụ quản lý trên toàn cầu. Các tỷ lệ đều tăng so với một thập niên trước, nhưng mức cải thiện còn chậm và chưa tạo ra sự cân bằng về quyền lực.

Sự thiếu vắng phụ nữ trong các vị trí lãnh đạo không chỉ là câu chuyện về số lượng. Khi một nửa dân số không được tham gia đầy đủ vào quá trình ra quyết định, kinh nghiệm, nhu cầu và ưu tiên của họ có nguy cơ bị xem nhẹ trong chính sách công cũng như hoạt động của doanh nghiệp.

Quyền lực cao nhất vẫn nằm trong tay nam giới

Nghị viện vẫn chủ yếu do nam giới chi phối

Tính đến ngày 1/1/2026, phụ nữ nắm 27,4% số ghế tại các nghị viện quốc gia. Tỷ lệ này đã tăng 5,1 điểm phần trăm kể từ năm 2015 nhưng chỉ tăng 0,2 điểm so với năm 2025.

Chỉ bảy quốc gia đạt tỷ lệ phụ nữ từ 50% trở lên trong nghị viện. Ba quốc gia vẫn không có nữ nghị sĩ, trong khi tại 18 quốc gia khác, phụ nữ chiếm chưa đến 10% tổng số đại biểu. Những con số này cho thấy tiến bộ không diễn ra đồng đều và nhiều hệ thống chính trị vẫn chưa mở đủ không gian cho phụ nữ tham gia.

Tại cấp chính quyền địa phương, tỷ lệ phụ nữ cao hơn, đạt 35,6% trong năm 2025. Tuy nhiên, mức tăng hằng năm đã chậm lại, chỉ còn khoảng 0,1 điểm phần trăm. Số quốc gia có phụ nữ chiếm từ 40% vị trí trong chính quyền địa phương tăng từ 23 nước vào năm 2020 lên 41 nước năm 2025.

Chính quyền địa phương là cấp trực tiếp xử lý nhiều vấn đề gắn với đời sống hằng ngày như trường học, y tế cơ sở, giao thông, nước sạch, an toàn cộng đồng và dịch vụ chăm sóc. Việc phụ nữ tham gia ở cấp này có ý nghĩa đặc biệt vì họ có thể đưa những nhu cầu từng bị coi là chuyện riêng của gia đình vào chương trình nghị sự công.

Quyền lực cao nhất vẫn nằm trong tay nam giới

Sự mất cân bằng còn rõ hơn tại các vị trí đứng đầu nhà nước và chính phủ.

Theo dữ liệu của UN Women và Liên minh Nghị viện thế giới công bố tháng 3/2026, chỉ 28 quốc gia có phụ nữ giữ chức nguyên thủ quốc gia hoặc người đứng đầu chính phủ. Có 101 quốc gia chưa từng có phụ nữ đảm nhiệm vị trí lãnh đạo cao nhất.

Với tốc độ thay đổi hiện nay, UN Women ước tính thế giới có thể phải chờ thêm khoảng 130 năm mới đạt bình đẳng giới ở những vị trí quyền lực cao nhất.

Phụ nữ cũng chỉ giữ 22,4% số vị trí bộ trưởng trên toàn cầu. Đáng chú ý, tỷ lệ nữ bộ trưởng đã giảm trong hai năm gần đây, cho thấy những thành quả đạt được không phải lúc nào cũng được duy trì.

Bản đồ Phụ nữ trong chính trị năm 2026 còn cho thấy sự phân công chức vụ mang dấu ấn giới rất rõ. Phụ nữ thường được giao các lĩnh vực liên quan đến bình đẳng giới, nhân quyền và bảo trợ xã hội. Nam giới tiếp tục chiếm ưu thế trong quốc phòng, nội vụ, tư pháp, kinh tế, cơ sở hạ tầng, quản trị công, y tế và giáo dục.

Điều đó có nghĩa ngay cả khi phụ nữ đã bước vào nội các, họ vẫn chưa chắc được giao những lĩnh vực nắm giữ nguồn lực lớn hoặc có ảnh hưởng mạnh đến định hướng kinh tế và an ninh quốc gia.

Có mặt chưa đồng nghĩa với có quyền lực

Tăng số lượng phụ nữ trong một cơ quan là bước đi cần thiết, nhưng chưa đủ để bảo đảm họ có quyền lực thực chất.

Một phụ nữ có thể được bổ nhiệm vào vị trí lãnh đạo nhưng không được giao ngân sách, nhân sự hoặc thẩm quyền tương xứng. Trong các cuộc họp, ý kiến của phụ nữ có thể ít được lắng nghe hơn, bị ngắt lời hoặc chỉ được yêu cầu xử lý những vấn đề vốn bị xem là “lĩnh vực của phụ nữ”.

Liên Hợp Quốc cảnh báo sự gia tăng của các hành vi công kích và bạo lực đang khiến một số phụ nữ rời khỏi chức vụ hoặc không muốn tham gia tranh cử ngay từ đầu

Ở một số tổ chức, phụ nữ được đưa vào ban lãnh đạo để đáp ứng chỉ tiêu hình thức nhưng vẫn đứng ngoài các nhóm quyết định chiến lược. Khi đó, sự hiện diện về số lượng chưa làm thay đổi cách quyền lực được phân chia.

Bình đẳng trong lãnh đạo vì thế cần được đánh giá bằng nhiều tiêu chí: phụ nữ giữ vị trí nào, có quyền quyết định những vấn đề gì, được tiếp cận nguồn lực ra sao và có khả năng tác động đến chính sách hay không.

Khoảng cách lãnh đạo kéo dài sang khu vực kinh tế

Tình trạng thiếu phụ nữ trong quyền lực không chỉ xuất hiện trong chính trị.

Năm 2025, phụ nữ chiếm khoảng 40% tổng số người có việc làm nhưng chỉ giữ 30,5% các vị trí quản lý trên thế giới. Tỷ lệ nữ quản lý chỉ tăng 3,6 điểm phần trăm kể từ năm 2015. Nếu duy trì tốc độ hiện nay, thế giới cần hơn 50 năm để đạt sự cân bằng giữa phụ nữ và nam giới trong các vị trí quản lý.

Khu vực châu Phi cận Sahara ghi nhận mức tiến bộ mạnh nhất trong một thập niên, với tỷ lệ nữ quản lý tăng 7,7 điểm phần trăm. Năm 2025, phụ nữ chiếm 44,6% các vị trí quản lý tại khu vực này, cao nhất trong các khu vực được Liên Hợp Quốc thống kê.

Tuy nhiên, chỉ số quản lý chung chưa phản ánh đầy đủ vị trí quyền lực cao nhất trong doanh nghiệp. Phụ nữ có thể xuất hiện nhiều ở cấp quản lý trung gian nhưng vẫn ít được bổ nhiệm vào ban điều hành, hội đồng quản trị hoặc những vị trí quyết định đầu tư và chiến lược.

Khoảng cách này thường được hình thành trong suốt quá trình nghề nghiệp. Phụ nữ ít được giao những nhiệm vụ có khả năng tạo dấu ấn, ít được tiếp cận mạng lưới quyền lực và dễ bị gián đoạn sự nghiệp do trách nhiệm chăm sóc gia đình.

Rào cản không chỉ nằm ở năng lực cá nhân

Việc phụ nữ ít xuất hiện trong các vị trí lãnh đạo đôi khi được giải thích bằng lý do thiếu kinh nghiệm, không muốn cạnh tranh hoặc không đủ tự tin. Cách giải thích này đẩy trách nhiệm về phía từng phụ nữ và bỏ qua những rào cản được tạo ra bởi hệ thống.

Để trở thành ứng cử viên hoặc được đề bạt, một người cần có mạng lưới quan hệ, nguồn tài chính, cơ hội đào tạo và sự ủng hộ của tổ chức. Phụ nữ thường tiếp cận các nguồn lực này hạn chế hơn nam giới.

Gánh nặng việc nhà và chăm sóc không được trả công cũng làm giảm thời gian phụ nữ có thể dành cho hoạt động chính trị, xây dựng quan hệ nghề nghiệp hoặc nhận các nhiệm vụ đòi hỏi di chuyển và làm việc ngoài giờ.

Trong khu vực công, phụ nữ có thể chiếm gần một nửa số công chức nhưng lại giảm mạnh ở các cấp lãnh đạo cao hơn. Một nghiên cứu của Cơ quan Liên Hợp Quốc về các vấn đề kinh tế và xã hội cho thấy tại một số quốc gia, phụ nữ giữ chưa đến 20% các vị trí lãnh đạo trong cơ quan công quyền dù tỷ lệ tham gia chung cao hơn nhiều.

Vấn đề vì thế không phải phụ nữ có đủ năng lực hay không, mà là họ có được trao cơ hội tích lũy kinh nghiệm, tiếp cận nguồn lực và cạnh tranh trong điều kiện công bằng hay không.

Bạo lực và quấy rối đẩy phụ nữ khỏi đời sống công

Phụ nữ tham gia chính trị và lãnh đạo ngày càng phải đối mặt với quấy rối, đe dọa và bạo lực, đặc biệt trên môi trường trực tuyến.

Liên Hợp Quốc cảnh báo sự gia tăng của các hành vi công kích và bạo lực đang khiến một số phụ nữ rời khỏi chức vụ hoặc không muốn tham gia tranh cử ngay từ đầu.

Các cuộc tấn công nhằm vào nữ lãnh đạo thường không chỉ phản đối quan điểm chính trị mà còn nhắm vào giới tính, ngoại hình, đời tư và gia đình của họ. Phụ nữ dễ phải đối mặt với lời đe dọa tình dục, hình ảnh bị chỉnh sửa hoặc thông tin cá nhân bị phát tán.

Khi tổ chức và cơ quan chức năng không xử lý nghiêm các hành vi này, chi phí tham gia đời sống công của phụ nữ sẽ cao hơn nam giới. Một hệ thống chính trị không bảo vệ ứng cử viên và người giữ chức vụ khỏi bạo lực khó có thể được xem là tạo ra cơ hội bình đẳng.

Hạn ngạch có thể mở cánh cửa nhưng cần thiết kế đúng

Một trong những biện pháp được nhiều quốc gia sử dụng là quy định tỷ lệ tối thiểu dành cho phụ nữ trong danh sách ứng cử hoặc cơ quan dân cử.

Một nữ lãnh đạo không mặc nhiên đại diện cho toàn bộ phụ nữ

Báo cáo SDG 2026 cho thấy các quốc gia áp dụng hạn ngạch được thiết kế phù hợp đã bầu nhiều hơn 15 điểm phần trăm phụ nữ vào nghị viện và nhiều hơn 17 điểm phần trăm vào chính quyền địa phương so với những quốc gia không áp dụng biện pháp này.

Tuy vậy, mới có 93 quốc gia quy định hạn ngạch đối với nghị viện và 82 quốc gia áp dụng tại cấp chính quyền địa phương.

Hạn ngạch không đồng nghĩa phụ nữ được ưu tiên bất kể năng lực. Biện pháp này nhằm khắc phục những rào cản đã khiến các ứng cử viên có năng lực không thể tiếp cận cơ hội bình đẳng.

Hiệu quả của hạn ngạch phụ thuộc vào cách thiết kế. Nếu phụ nữ được xếp ở cuối danh sách, tại những khu vực khó trúng cử hoặc tổ chức không bị xử lý khi vi phạm, chỉ tiêu có thể tồn tại trên giấy mà không tạo ra thay đổi thực tế.

Nhiều phụ nữ hơn không tự động tạo ra chính sách tốt hơn

Việc tăng tỷ lệ nữ lãnh đạo không nên dựa trên giả định rằng mọi phụ nữ đều có cùng quan điểm hoặc luôn ưu tiên những vấn đề liên quan đến giới.

Phụ nữ khác nhau về hoàn cảnh kinh tế, quan điểm chính trị, dân tộc, tuổi tác, nghề nghiệp và trải nghiệm sống. Một nữ lãnh đạo không mặc nhiên đại diện cho toàn bộ phụ nữ.

Tuy nhiên, khi phụ nữ bị loại khỏi quá trình ra quyết định, nhiều trải nghiệm của họ có thể không được phản ánh đầy đủ. Liên Hợp Quốc lưu ý những vấn đề như chăm sóc trẻ, tiếp cận dịch vụ công, an toàn và lao động chăm sóc không lương thường nhận được ít sự chú ý hơn khi phụ nữ vắng mặt trong các cơ quan quyết định.

Mục tiêu vì thế không phải đưa phụ nữ vào lãnh đạo chỉ để họ xử lý “vấn đề phụ nữ”. Phụ nữ cần có quyền tham gia toàn bộ lĩnh vực, từ kinh tế, khoa học, an ninh đến ngân sách, công nghệ và chính sách đối ngoại.

Doanh nghiệp cần nhìn lại đường thăng tiến

Đối với khu vực kinh tế, cam kết tăng số nữ lãnh đạo sẽ không có ý nghĩa nếu doanh nghiệp không xem xét toàn bộ quá trình tuyển dụng và đề bạt.

Doanh nghiệp cần theo dõi tỷ lệ phụ nữ tại từng cấp quản lý, mức thu nhập, thời gian được đề bạt, tỷ lệ rời việc sau sinh và khả năng quay lại những vị trí có cơ hội thăng tiến.

Các tiêu chí bổ nhiệm phải minh bạch. Những nhận xét mơ hồ như “chưa đủ tố chất lãnh đạo”, “thiếu quyết đoán” hoặc “khó đáp ứng cường độ công việc” cần được kiểm tra để tránh định kiến giới chi phối quyết định.

Chính sách làm việc linh hoạt, nghỉ chăm con và dịch vụ hỗ trợ gia đình phải dành cho cả phụ nữ lẫn nam giới. Nếu chỉ phụ nữ sử dụng những chính sách này, họ có thể tiếp tục bị xem là nhóm lao động ít cam kết hơn.

Một doanh nghiệp có nhiều nhân viên nữ nhưng hầu hết quyền quyết định vẫn thuộc về nam giới chưa thể được coi là đạt bình đẳng trong lãnh đạo.

Truyền thông cần thay đổi cách nhìn về nữ lãnh đạo

Báo chí có thể củng cố hoặc phá vỡ định kiến thông qua cách mô tả phụ nữ giữ vị trí quyền lực.

Một doanh nghiệp có nhiều nhân viên nữ nhưng hầu hết quyền quyết định vẫn thuộc về nam giới chưa thể được coi là đạt bình đẳng trong lãnh đạo.

Nữ lãnh đạo thường bị hỏi nhiều hơn về ngoại hình, tuổi tác, hôn nhân, con cái và khả năng cân bằng gia đình. Trong khi đó, nam giới ở cùng vị trí thường được đánh giá chủ yếu qua năng lực, chính sách và kết quả công việc.

Việc nhấn mạnh một phụ nữ là “nữ lãnh đạo”, “nữ bộ trưởng” hay “nữ doanh nhân” có thể cần thiết khi giới tính liên quan trực tiếp đến nội dung. Tuy nhiên, nếu giới tính không phải trọng tâm, cách gọi này dễ tạo cảm giác phụ nữ giữ quyền lực là trường hợp khác thường.

Truyền thông cũng không nên mặc định mọi nữ lãnh đạo đều là biểu tượng của bình đẳng giới. Điều cần được đánh giá vẫn là năng lực, quyết định, trách nhiệm và kết quả cụ thể.

Bình đẳng phải được đo bằng quyền quyết định thực chất

Sự hiện diện của phụ nữ trong nghị viện, chính quyền và doanh nghiệp đã tăng lên, nhưng những con số hiện tại cho thấy quyền lực vẫn chưa được phân chia cân bằng.

Phụ nữ chỉ giữ hơn một phần tư số ghế nghị viện, chưa đến một phần tư vị trí bộ trưởng và chưa đến một phần ba chức vụ quản lý trên toàn cầu. Với tốc độ cải thiện hiện nay, nhiều thế hệ phụ nữ vẫn có thể không được chứng kiến sự cân bằng trong đời sống chính trị và kinh tế.

Để thay đổi, các quốc gia và tổ chức cần đồng thời mở rộng cơ hội ứng cử, áp dụng hạn ngạch phù hợp, bảo vệ phụ nữ khỏi bạo lực, chia sẻ trách nhiệm chăm sóc và minh bạch hóa quá trình đề bạt.

Bình đẳng trong lãnh đạo không chỉ là đưa thêm phụ nữ vào những chiếc ghế vốn có. Điều quan trọng hơn là bảo đảm họ có đủ thẩm quyền, nguồn lực và không gian để tham gia quyết định những vấn đề định hình tương lai của xã hội.