Trong lý thuyết của ngành công nghiệp ô tô, xe lai sạc điện (PHEV) là một giải pháp dung hòa tuyệt vời: người dùng có thể chạy hoàn toàn bằng điện cho những quãng đường ngắn trong đô thị và chuyển sang dùng xăng cho những chuyến đi dài. Tuy nhiên, theo một nghiên cứu quy mô lớn đã giội một gáo nước lạnh vào kỳ vọng này, cho thấy khoảng cách xa vời giữa thông số kỹ thuật và thói quen sử dụng thực tế của người dùng.

Khi thực tế "phản bội" những con số lý thuyết

Một nghiên cứu chuyên sâu do Viện Fraunhofer (Đức) thực hiện, dựa trên dữ liệu từ khoảng 1 triệu chiếc xe PHEV, đã tiết lộ một sự thật đáng kinh ngạc: Năng lượng điện từ lưới điện chỉ chiếm chưa đầy một phần ba tổng năng lượng tiêu thụ của dòng xe này. Điều này đồng nghĩa với việc phần lớn thời gian vận hành, những chiếc xe này chủ yếu dùng xăng để di chuyển.

Dữ liệu thực tế cho thấy đa số chủ sở hữu xe PHEV chỉ sạc điện một cách ngẫu hứng hoặc thậm chí là không bao giờ cắm sạc. Khi pin không được nạp đầy, chiếc xe buộc phải vận hành chủ yếu bằng động cơ đốt trong. Điều này biến lợi thế "không phát thải" trở thành một lời hứa suông, khiến các hãng xe đang đặt cược vào PHEV như Ford hay Stellantis rơi vào tình thế khó xử. Theo dữ liệu từ TechCrunch, xe PHEV có thể tạo ra lượng khí thải cao gấp 3,5 lần so với mức xếp hạng chính thức do thói quen không sạc pin của người dùng.

Sự phân hóa giữa các thương hiệu

Nghiên cứu của Viện Fraunhofer cũng chỉ ra sự khác biệt rõ rệt trong thói quen của người dùng tùy thuộc vào thương hiệu xe họ sở hữu. Những người lái xe Toyota cho thấy ý thức tiết kiệm và bảo vệ môi trường cao hơn khi sử dụng điện cho khoảng 44% hành trình. Đây là một con số tương đối ấn tượng, phản ánh đúng tệp khách hàng thực dụng và chú trọng hiệu suất năng lượng của hãng xe Nhật Bản.

Ở chiều ngược lại, dữ liệu ghi nhận người lái Porsche chỉ sử dụng điện cho vỏn vẹn 0,8% mức tiêu thụ năng lượng trong suốt hai năm. Trung bình, số lần họ cắm sạc chưa bằng một nửa dung lượng pin của một lần sạc đầy. Đối với nhóm khách hàng này, có vẻ như hệ thống PHEV được trang bị chỉ để tận dụng các ưu đãi về thuế hoặc tăng thêm sức mạnh tức thời hơn là mục tiêu giảm phát thải thực sự.

Lỗi hệ thống hay tư duy thiết kế?

Tại sao người dùng lại "ngại" sạc điện cho PHEV? Một phần câu trả lời nằm ở chính thiết kế của dòng xe này. Phần lớn các mẫu xe PHEV hiện nay có dung lượng pin khá khiêm tốn, chỉ cung cấp phạm vi di chuyển thuần điện khoảng 30 - 50 km. Trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt hoặc khi cần tăng tốc, hệ thống thường tự động kích hoạt động cơ xăng để hỗ trợ hoặc sưởi ấm khoang lái.

Sự thiếu ổn định này vô tình tạo ra tâm lý ỷ lại. Người dùng cảm thấy việc cắm sạc hàng giờ chỉ để đi được vài chục cây số là không xứng đáng với công sức bỏ ra, nhất là khi họ luôn có sẵn bình xăng dự phòng. Hệ quả là xe PHEV đang vận hành như những chiếc xe chạy xăng truyền thống nhưng lại nặng nề và phức tạp hơn do phải gánh thêm hệ thống pin và motor điện cồng kềnh.

Tương lai nào cho "kẻ trung gian"?

Khi hạ tầng trạm sạc xe điện (BEV) ngày càng phủ rộng và công nghệ pin tiến bộ vượt bậc, lý lẽ về một "giải pháp chuyển giao" của PHEV đang dần mất đi sức thuyết phục. Các lựa chọn thay thế như xe điện mở rộng phạm vi (EREV) – nơi động cơ xăng chỉ đóng vai trò là máy phát điện để sạc pin – đang được xem là phương án hợp lý hơn. BMW từng thử nghiệm hệ thống này trên dòng i3, và gần đây Ford cùng Stellantis cũng công bố các phiên bản xe bán tải sử dụng công nghệ tương tự.

Trang Wonderful Engineering nhận định, PHEV có lẽ đang đứng trước ngưỡng cửa bị đào thải sớm hơn dự kiến. Trên lý thuyết, chúng mang lại sự linh hoạt tuyệt đối. Nhưng thực tế, khi không được cắm sạc, chúng chỉ là những cỗ máy đốt xăng kém hiệu quả. Nếu không có những thay đổi mang tính đột phá về dung lượng pin hoặc các biện pháp thúc đẩy người dùng sạc điện thường xuyên, PHEV sẽ mãi chỉ là một phép tính đẹp trên bàn giấy nhưng thất bại trên những cung đường thực tế.

Bài toán giảm phát thải của ngành giao thông vận tải không thể chỉ dựa vào những con số lý thuyết. Câu chuyện của PHEV là bài học đắt giá về việc công nghệ dù tân tiến đến đâu cũng phải đi đôi với hành vi thực tế của con người để tạo ra giá trị bền vững.