Sự kiện không chỉ là diễn đàn trao đổi giữa thư viện và bạn đọc mà còn mở ra cuộc thảo luận về vai trò mới của thư viện trong thời đại số.

Tham dự hội nghị có ông Nguyễn Tuấn Thanh, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa; NGƯT.PGS.TS Nguyễn Thị Thúy Hường, Chi hội trưởng Chi hội Nữ trí thức tỉnh Khánh Hòa; ông Đinh Xuân Hương, Giám đốc Thư viện tỉnh Khánh Hòa cùng đông đảo nhà khoa học, nhà quản lý, cán bộ thư viện và hội viên nữ trí thức.

Khi thư viện phải thay đổi

Trong báo cáo đề dẫn, NGƯT.PGS.TS Nguyễn Thị Thúy Hường khẳng định thư viện không chỉ là nơi lưu giữ sách báo mà là không gian nuôi dưỡng tri thức, sáng tạo và nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, trong bối cảnh Khánh Hòa hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, thư viện cũng phải chuyển mình để đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế tri thức.

NGƯT.PGS.TS Nguyễn Thị Thúy Hường phát biểu đề dẫn

Theo bà, nhiều “điểm nghẽn” vẫn đang cản trở sự phát triển của thư viện như không gian phục vụ truyền thống ngày càng kém hấp dẫn đối với giới trẻ, thiếu các không gian sáng tạo và học tập mở, hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ, học liệu số còn phân tán và khả năng phục vụ từ xa chưa đáp ứng nhu cầu thực tế.

“Thách thức lớn nhất hiện nay là chuyển đổi từ một kho lưu trữ sách giấy sang một hệ sinh thái tri thức số phẳng và mở”, bà nhấn mạnh.

Tham luận của bà Đinh Thị Ninh Trang, Phó Giám đốc Thư viện tỉnh Khánh Hòa, cho thấy thư viện đang từng bước chuyển đổi từ mô hình truyền thống sang thư viện điện tử và thư viện số.

Hiện Thư viện tỉnh quản lý khoảng 236.000 tên sách với hơn 540.000 bản, gần 19.000 tài liệu số và 391 loại báo, tạp chí. Mỗi năm, thư viện phục vụ hơn 2 triệu lượt người dùng và trên 5 triệu lượt tài liệu được khai thác.

Bà Đinh Thị Ninh Trang, Phó Giám đốc Thư viện tỉnh Khánh Hòa tham luận

Nhiều ứng dụng công nghệ đã được triển khai như hệ thống tra cứu trực tuyến OPAC, cơ sở dữ liệu thư mục, phần mềm quản lý thư viện và chatbot hỗ trợ bạn đọc. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số vẫn đối mặt với nhiều khó khăn như cơ sở vật chất xuống cấp, hạ tầng công nghệ thiếu đồng bộ, tỷ lệ tài liệu số còn thấp và thiếu nhân lực công nghệ thông tin chất lượng cao.

Trong thời gian tới, thư viện đặt mục tiêu xây dựng mô hình thư viện thông minh lấy người dùng làm trung tâm; tích hợp dữ liệu giữa các cơ sở; ứng dụng AI trong quản lý và phục vụ bạn đọc; đồng thời đẩy mạnh số hóa tài liệu địa chí, tài liệu quý hiếm và mở rộng các dịch vụ thư viện số.

Một trong những tham luận nhận được nhiều sự quan tâm là “Phát triển nguồn nhân lực thư viện 4.0: Chìa khóa thành công của chuyển đổi số” do TS Lâm Thị Loan, Ủy viên BCH, Tổng thư ký Chi hội Nữ trí thức tỉnh Khánh Hòa trình bày.

Theo TS Lâm Thị Loan, khoảng cách giữa yêu cầu của thư viện hiện đại và năng lực thực tế của đội ngũ cán bộ thư viện vẫn còn khá lớn. Nhiều cán bộ chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng số, chưa làm chủ các hệ thống quản trị hiện đại, dữ liệu lớn hay các ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

zTS Lâm Thị Loan, Ủy viên BCH, Tổng thư ký Chi hội Nữ trí thức tỉnh Khánh Hòa trình bày tham luận.

Trong khi AI đang làm thay đổi mạnh mẽ mọi lĩnh vực, đội ngũ thư viện vẫn thiếu cơ hội tiếp cận các công cụ hỗ trợ phân tích nhu cầu người dùng, quản trị dữ liệu và gợi ý tài liệu thông minh.

Từ thực tế đó, bà đề xuất xây dựng khung năng lực số cho viên chức thư viện, bổ sung các nội dung về thư viện thông minh, phân tích dữ liệu vào chương trình đào tạo và tăng cường hợp tác với doanh nghiệp công nghệ.

“Người thủ thư trong thời đại số không chỉ quản lý sách mà phải trở thành người kết nối dữ liệu và dẫn dắt cộng đồng tiếp cận tri thức”, TS Lâm Thị Loan nhấn mạnh.

Đưa tri thức đến gần hơn với cộng đồng

Bên cạnh chuyển đổi số trong không gian thư viện, hội nghị cũng dành nhiều sự quan tâm tới việc mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức cho người dân.

Theo tham luận của bà Nguyễn Thanh Hà, Phó Trưởng phòng Công tác bạn đọc (Thư viện tỉnh Khánh Hòa), xe thư viện lưu động hiện đã trở thành “không gian học tập số lưu động”, đưa sách, công nghệ và tri thức đến với học sinh và người dân ở vùng sâu, vùng xa.

Bà Nguyễn Thanh Hà, Phó Trưởng phòng Công tác bạn đọc tham luận

Từ năm 2019 đến nay, xe thư viện lưu động đã tổ chức 602 đợt phục vụ tại 508 điểm trường, đơn vị và khu dân cư; thu hút gần 137.000 lượt bạn đọc, phục vụ hơn 276.000 lượt tài liệu và trên 6.000 lượt truy cập internet. Không chỉ đọc sách, người tham gia còn được trải nghiệm nhiều hoạt động như STEM, kỹ năng số, tra cứu thông tin, phim kỹ năng sống và các trò chơi giáo dục. Tham luận đề xuất phát triển mô hình “xe thư viện thông minh”, tăng cường sách điện tử, sách nói, học liệu số và ứng dụng AI nhằm nâng cao hiệu quả phục vụ cộng đồng.

Một nội dung nhận được sự đồng thuận cao là đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu số “Thành tựu nữ trí thức tỉnh Khánh Hòa” do NGƯT.PGS.TS Nguyễn Thị Thúy Hường trình bày.

Hiện Khánh Hòa có hơn 11.200 nữ trí thức trình độ đại học trở lên, hoạt động trong nhiều lĩnh vực. Đội ngũ này đã tạo ra hơn 250 đề tài nghiên cứu, 1.200 bài báo khoa học, 180 đầu sách và 45 sản phẩm sở hữu trí tuệ có giá trị. Tuy nhiên, các dữ liệu hiện vẫn lưu trữ phân tán, thiếu liên thông và khó khai thác. Dự án đề xuất xây dựng hệ thống dữ liệu tập trung ứng dụng AI, điện toán đám mây và công nghệ số hóa hiện đại; đồng thời kết nối dữ liệu giữa các sở, ngành, trường đại học, viện nghiên cứu và Hội Nữ trí thức.

Theo lộ trình, hệ thống sẽ được kết nối với Thư viện tỉnh và hướng tới hình thành kho tri thức số với hơn 5.000 công trình vào năm 2030, góp phần bảo tồn, tôn vinh và phát huy nguồn lực trí tuệ của phụ nữ Khánh Hòa.

Phát biểu chỉ đạo hội nghị, ông Nguyễn Tuấn Thanh, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa, đánh giá cao các sáng kiến và đề xuất được trình bày, đồng thời khẳng định đây sẽ là cơ sở quan trọng để xây dựng hệ thống thư viện hiện đại, đáp ứng nhu cầu học tập suốt đời của người dân.

Ông Nguyễn Tuấn Thanh, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị.

Những tham luận và ý kiến tại hội nghị cho thấy chuyển đổi số thư viện không chỉ là câu chuyện về công nghệ hay hạ tầng. Cốt lõi hơn là sự thay đổi tư duy, đổi mới mô hình hoạt động và xây dựng một hệ sinh thái tri thức mở, nơi mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận, chia sẻ và sáng tạo tri thức.

Phát biểu kết luận hội nghị, ông Đinh Xuân Hương, Giám đốc Thư viện tỉnh Khánh Hòa, cho biết đơn vị sẽ tập trung triển khai bốn nhiệm vụ trọng tâm gồm: đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng thư viện số thông minh; phát triển nguồn nhân lực thư viện đáp ứng yêu cầu quản trị dữ liệu; nâng cao hiệu quả hoạt động xe thư viện lưu động; đồng thời phối hợp xây dựng cơ sở dữ liệu số “Thành tựu nữ trí thức tỉnh Khánh Hòa”.

Ông nhấn mạnh mọi hoạt động đổi mới đều hướng tới mục tiêu phục vụ bạn đọc tốt hơn, lấy bạn đọc làm trung tâm, từng bước xây dựng Thư viện tỉnh Khánh Hòa trở thành trung tâm tri thức hiện đại trong kỷ nguyên số.