Giữa kính hiển vi và cánh đồng

Hiện công tác tại Trường Đại học Đồng Tháp, chị vừa là giảng viên, vừa là nhà nghiên cứu chuyên sâu về đa dạng côn trùng và quản lý dịch hại. Công việc của chị không chỉ diễn ra trong phòng thí nghiệm, mà còn trên những cánh đồng lúa, vườn cây ăn trái của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Côn trùng học là lĩnh vực đòi hỏi sự kiên nhẫn và chính xác. Việc phân loại loài, xác định đặc điểm hình thái, theo dõi vòng đời hay biến động quần thể đều cần quan sát tỉ mỉ và ghi chép cẩn trọng. Với TS. Nguyễn Thị Oanh, đó không chỉ là yêu cầu chuyên môn mà còn là thói quen nghề nghiệp được rèn luyện qua nhiều năm.

Công việc thầm lặng sau mỗi số liệu là những giờ quan sát tỉ mỉ dưới kính hiển vi. Ảnh: Đại học Đồng Tháp

Chị dành nhiều thời gian khảo sát thành phần loài côn trùng trong các hệ sinh thái nông nghiệp. Từ ruộng lúa đến vườn cây, mỗi điểm khảo sát đều cung cấp dữ liệu về sự hiện diện của sâu hại, thiên địch và các nhóm côn trùng có lợi khác. Qua từng mùa vụ, những con số ấy cho thấy sự thay đổi của quần thể côn trùng dưới tác động của khí hậu và phương thức canh tác.

Điều chị luôn nhấn mạnh là không phải côn trùng nào cũng gây hại. Trong hệ sinh thái tự nhiên, nhiều loài đóng vai trò kiểm soát sâu bệnh một cách tự nhiên. Khi thiên địch được bảo tồn, mật độ sâu hại thường được giữ ở mức chấp nhận được. Ngược lại, nếu lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, cân bằng sinh thái bị phá vỡ và dịch hại có thể bùng phát mạnh hơn.

Công việc nghiên cứu của chị vì thế luôn gắn chặt với thực tiễn. Những chuyến đi thực địa cùng sinh viên, những buổi thu mẫu từ sáng sớm hay phân tích dưới kính hiển vi vào cuối ngày là nhịp điệu quen thuộc. Niềm vui của chị không nằm ở sự ồn ào, mà ở từng kết quả được kiểm chứng cẩn trọng.

Khoa học cho nông nghiệp xanh và thế hệ trẻ

Từ nền tảng côn trùng học, TS. Nguyễn Thị Oanh theo đuổi hướng nghiên cứu quản lý dịch hại theo nguyên tắc sinh thái. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hóa chất, chị khuyến khích cách tiếp cận dựa trên hiểu biết về vòng đời sâu hại, mối quan hệ giữa các loài và điều kiện canh tác.

Trong các buổi tập huấn và trao đổi với nông dân, chị dành thời gian giải thích cách nhận diện côn trùng có ích và có hại. Nhiều người trước đây có thói quen phun thuốc khi thấy sâu xuất hiện. Khi được cung cấp kiến thức cụ thể, họ dần hiểu rằng không phải mọi trường hợp đều cần can thiệp bằng hóa chất. Việc giảm số lần phun thuốc không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn bảo vệ môi trường đất và nước.

Với TS. Nguyễn Thị Oanh, đào tạo thế hệ trẻ là phần quan trọng của hành trình khoa học.

Ở góc độ học thuật, những nghiên cứu của chị góp phần bổ sung dữ liệu về đa dạng côn trùng tại Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là khu vực chịu ảnh hưởng mạnh của biến đổi khí hậu, với sự thay đổi về nhiệt độ, lượng mưa và điều kiện thủy văn. Việc theo dõi biến động quần thể côn trùng giúp dự báo nguy cơ dịch hại và điều chỉnh kỹ thuật canh tác phù hợp.

Song song với nghiên cứu, chị dành nhiều tâm huyết cho giảng dạy. Trên giảng đường, chị thường bắt đầu từ những vấn đề cụ thể ngoài đồng ruộng. Vì sao cùng một giống lúa nhưng mức độ sâu bệnh lại khác nhau giữa các thửa ruộng. Vì sao có năm rầy nâu xuất hiện sớm hơn. Từ những câu hỏi thực tế, sinh viên được dẫn dắt đến các khái niệm về sinh thái học, đa dạng sinh học và quản lý dịch hại tổng hợp.

Nhiều đề tài nghiên cứu sinh viên dưới sự hướng dẫn của chị xuất phát từ nhu cầu địa phương. Có nhóm khảo sát thiên địch trên ruộng lúa giảm thuốc, có nhóm đánh giá thành phần côn trùng tại vườn cây ăn trái canh tác theo hướng hữu cơ. Với chị, điều quan trọng là sinh viên học được cách đặt câu hỏi và tìm lời giải dựa trên dữ liệu.

Trong một lĩnh vực vốn không có nhiều phụ nữ theo đuổi lâu dài, sự hiện diện bền bỉ của TS. Nguyễn Thị Oanh mang ý nghĩa riêng. Chị không nói nhiều về khó khăn, nhưng thực tế cho thấy nghiên cứu thực địa, áp lực công bố khoa học và trách nhiệm gia đình đòi hỏi sự sắp xếp chặt chẽ. Chị chọn cách làm việc đều đặn và để kết quả thể hiện năng lực.

Nhìn lại chặng đường đã qua, TS. Nguyễn Thị Oanh không đặt mình ở vị trí trung tâm. Chị thường nhắc đến tập thể nghiên cứu, đến sinh viên và đến người nông dân đã hợp tác trong các mô hình thử nghiệm. Với chị, khoa học chỉ có ý nghĩa khi góp phần cải thiện đời sống và môi trường.

Câu chuyện của TS. Nguyễn Thị Oanh không phải là câu chuyện về những bước ngoặt ồn ào. Đó là hành trình bền bỉ đi giữa kính hiển vi và cánh đồng, giữa dữ liệu khoa học và nhu cầu thực tiễn. Từ thế giới côn trùng nhỏ bé, chị góp phần mở ra một cách tiếp cận sản xuất nông nghiệp tôn trọng tự nhiên hơn.