Mỗi người trong cùng một không gian làm việc có thể cảm nhận nhiệt độ khác nhau; thiết kế tiện nghi nhiệt cần tính đến sự đa dạng của người sử dụng. Ảnh: Van Tay Media/Pexels.

Trong cùng một phòng làm việc, có người mặc áo ngắn tay vẫn thấy dễ chịu, trong khi người ngồi cách đó vài mét phải khoác thêm áo vì lạnh. Khác biệt ấy thường được giải thích rất đơn giản: mỗi người một cảm giác. Cách giải thích đó không sai, nhưng chưa đủ.

Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp đăng trên Building and Environment năm 2025 cho thấy trong môi trường lạnh, phụ nữ có xu hướng cảm nhận lạnh hơn và có nhiệt độ da thấp hơn nam giới. Nhóm tác giả cũng lưu ý phản ứng nhiệt của phụ nữ có thể thay đổi theo các giai đoạn sinh lý như chu kỳ kinh nguyệt, thai kỳ và mãn kinh, nhưng bằng chứng ở những nhóm này vẫn còn hạn chế.

Nói cách khác, câu chuyện một số phụ nữ thường mang áo khoác vào văn phòng điều hòa không nhất thiết chỉ là “sở thích cá nhân”. Nhưng cũng không thể từ đó đi tới kết luận rằng mọi phụ nữ đều thích nhiệt độ cao hơn mọi nam giới.

Góc nhìn giới nằm chính ở khoảng giữa hai cực đó: thừa nhận có những khác biệt có căn cứ, nhưng không biến khác biệt trung bình thành định kiến áp lên từng người.

Cùng một căn phòng, cảm giác không giống nhau

Tiện nghi nhiệt không chỉ phụ thuộc vào con số hiển thị trên điều khiển điều hòa. ASHRAE Standard 55-2023, một tiêu chuẩn quốc tế được sử dụng rộng rãi về điều kiện nhiệt trong công trình, xem sự thoải mái nhiệt là kết quả của nhiều yếu tố cùng lúc. Ngoài nhiệt độ không khí còn có nhiệt độ bức xạ, độ ẩm, tốc độ không khí, mức hoạt động của cơ thể và lượng quần áo người sử dụng đang mặc. ASHRAE cũng nhấn mạnh rằng tiện nghi nhiệt về bản chất phải được đánh giá từ cảm nhận của người sử dụng, chứ không thể được rút gọn thành một mức nhiệt cố định phù hợp với tất cả. Đây là điểm rất quan trọng khi bàn về giới.

Hai nhân viên cùng ngồi trong phòng 24°C chưa chắc đang sống trong cùng một “môi trường nhiệt” theo nghĩa cơ thể cảm nhận. Họ có thể khác nhau về chuyển hóa, quần áo, vị trí ngồi, luồng gió thổi trực tiếp, mức vận động và nhiều đặc điểm cá nhân khác.

Nghiên cứu thực địa tại các văn phòng ở Mỹ công bố năm 2021, sử dụng hai bộ dữ liệu độc lập, cho thấy môi trường văn phòng bị làm lạnh quá mức tác động không đồng đều. Trong dữ liệu khảo sát mà nhóm tác giả phân tích, phụ nữ có khả năng không hài lòng với nhiệt độ văn phòng cao hơn nam giới; sự bất mãn đặc biệt gắn với cảm giác quá lạnh.

Một tổng quan trước đó trên nhiều nghiên cứu cũng ghi nhận phụ nữ có khả năng bày tỏ sự không hài lòng về nhiệt cao hơn nam giới, đặc biệt trong điều kiện lạnh. Tuy nhiên, tổng quan này đồng thời cho thấy phần lớn nghiên cứu không tìm được khác biệt lớn về “nhiệt độ trung tính” giữa hai giới. Hai kết quả tưởng như mâu thuẫn nhưng thực ra bổ sung cho nhau.

Phụ nữ không nhất thiết cần một “nhiệt độ dành riêng cho nữ giới”. Khoảng cách có thể xuất hiện mạnh hơn ở mức độ nhạy cảm với môi trường lạnh, sự phân bố nhiệt trên cơ thể và khả năng điều chỉnh điều kiện xung quanh.

Cảm giác nóng hay lạnh trong văn phòng chịu tác động đồng thời của nhiệt độ, luồng gió, quần áo, mức vận động và đặc điểm của từng người. Ảnh: DTSoft Official/Pexels.

Điều này khiến cách đặt câu hỏi “nam thích 22°C, nữ thích 25°C, vậy chọn bên nào?” trở nên quá đơn giản.

Câu hỏi tốt hơn là: tại sao một không gian có hàng chục người lại phải vận hành như thể tất cả cơ thể đều giống nhau?

Phụ Nữ Mới từng đề cập xu hướng các tòa nhà văn phòng chuyển cạnh tranh từ vị trí sang chất lượng môi trường làm việc và trải nghiệm người sử dụng. Tiện nghi nhiệt cũng nên được xem là một phần của chất lượng đó, bên cạnh không khí, ánh sáng, tiếng ồn hay tiện ích.

Không nên biến sinh học thành định kiến

Có một rủi ro khác khi đưa giới vào câu chuyện nhiệt độ văn phòng: bằng chứng khoa học có thể bị biến thành một cách nói đơn giản rằng “phụ nữ vốn yếu chịu lạnh”.

Đó không phải là kết luận mà các nghiên cứu cho phép. Tổng quan năm 2025 tập trung vào khác biệt sinh lý và cảm nhận giữa người tham gia nam và nữ. Nhưng môi trường làm việc thực tế còn bị chi phối bởi quần áo, văn hóa công sở, quyền điều chỉnh thiết bị, vị trí chỗ ngồi và hành vi thích nghi. Các tác giả cũng nhấn mạnh cần nghiên cứu thêm những khác biệt giữa các cá nhân thay vì chỉ chia con người thành hai nhóm.

Đây là ranh giới cần giữ rõ giữa “giới tính sinh học” và “giới” trong phân tích. Khác biệt sinh học có thể góp phần tạo ra khác biệt về phản ứng nhiệt. Nhưng cách một văn phòng được thiết kế, ai được quyền chỉnh điều hòa, trang phục nào được xem là phù hợp và người lao động có được chủ động thay đổi môi trường quanh mình hay không lại là những vấn đề xã hội và tổ chức.

Một nghiên cứu tại Phần Lan với hơn 3.000 người tham gia từng ghi nhận phụ nữ nhìn chung ít hài lòng với nhiệt độ phòng và thường thích môi trường ấm hơn, trong khi nam giới trong các hộ gia đình được khảo sát lại điều chỉnh bộ điều nhiệt thường xuyên hơn. Kết quả này không thể áp thẳng cho mọi văn phòng hay mọi quốc gia, nhưng nó cho thấy quyền kiểm soát môi trường cũng là một biến số đáng chú ý chứ không chỉ đặc điểm cơ thể.

Vì vậy, giải pháp không nên là treo một bảng “nhiệt độ phù hợp với phụ nữ” cạnh điều hòa. Làm như vậy vừa đơn giản hóa khoa học, vừa có thể tái tạo chính định kiến mà cách tiếp cận bình đẳng giới muốn tránh.

Đừng bắt cả văn phòng phải chọn một bên

Nếu một người thấy lạnh và một người khác thấy nóng, cách dễ nhất là tranh luận xem ai nên nhường ai. Cách tốt hơn là giảm số tình huống buộc mọi người phải dùng chung đúng một lựa chọn.

ASHRAE trong hướng dẫn năm 2026 nhấn mạnh rằng thiết kế tiện nghi nhiệt cần nhìn đồng thời nhiều biến số thay vì xem nhiệt độ không khí là công cụ duy nhất. Luồng gió, độ ẩm, quần áo, hoạt động và khả năng kiểm soát của người sử dụng đều có thể thay đổi cảm giác thoải mái. Điều đó mở ra nhiều giải pháp thực tế.

Một khu vực văn phòng có thể tránh đặt bàn làm việc ngay dưới luồng khí lạnh mạnh. Không gian lớn có thể được chia thành các vùng nhiệt khác nhau nếu hệ thống cho phép. Quạt cá nhân, thiết bị sưởi cục bộ an toàn hoặc chỗ ngồi linh hoạt có thể giúp người sử dụng điều chỉnh môi trường quanh mình thay vì bắt toàn bộ căn phòng phải thay đổi theo một cá nhân.

Nghiên cứu công bố tháng 5/2026 trên Journal of Building Physics thử nghiệm hơn 270 lần với các thiết bị sưởi bức xạ cục bộ trong môi trường hơi lạnh. Trước khi sưởi cục bộ, phụ nữ trong thử nghiệm thường báo cáo cảm giác toàn thân lạnh hơn nam giới. Sau khi một số vùng cơ thể được sưởi, khác biệt về cảm giác và mức độ thoải mái giữa hai nhóm giảm mạnh; sưởi vùng ngực và vùng chậu tạo ra cải thiện đáng kể nhất trong thử nghiệm.

Kết quả này không có nghĩa mọi văn phòng cần trang bị thiết bị sưởi cho phụ nữ. Giá trị của nghiên cứu nằm ở nguyên tắc rộng hơn: cá nhân hóa một phần môi trường có thể hiệu quả hơn việc cố tìm một mức nhiệt duy nhất cho tất cả.

Thay vì buộc tất cả nhân viên dùng chung một mức tiện nghi, không gian làm việc có thể tăng khả năng điều chỉnh theo vị trí và nhu cầu cá nhân. Ảnh: Van Tay Media/Pexels.

Một nghiên cứu khác công bố năm 2026 về làm mát bằng quạt cũng phát hiện phản ứng giữa người tham gia nam và nữ không hoàn toàn giống nhau. Phụ nữ biểu hiện biến thiên lớn hơn và độ nhạy nhiệt độ da cao hơn dưới điều kiện làm mát cục bộ, trong khi nam giới chịu được phạm vi làm mát rộng hơn trong thử nghiệm.

Những kết quả như vậy càng cho thấy chia văn phòng thành hai “phe nóng” và “phe lạnh” là cách hiểu nghèo nàn về một vấn đề phức tạp.

Không phải mọi phụ nữ phản ứng giống nhau. Không phải mọi nam giới thích lạnh. Người lớn tuổi, người đang mang thai, người có mức vận động khác nhau hoặc người ngồi ngay trước cửa gió cũng có thể có nhu cầu rất khác.

Bình đẳng ở đây không phải cho phụ nữ một nhiệt độ riêng. Bình đẳng là một hệ thống không mặc định một trải nghiệm duy nhất đại diện cho tất cả người sử dụng.

Càng tiết kiệm điện càng cần hiểu người sử dụng

Câu chuyện còn có một chiều khác: năng lượng - Hạ nhiệt độ điều hòa xuống quá thấp không phải lúc nào cũng làm con người dễ chịu hơn, trong khi chênh lệch nhiệt càng lớn giữa trong và ngoài nhà thì hệ thống làm mát càng phải làm việc nhiều hơn. Phụ Nữ Mới gần đây cũng đã phân tích việc không nên coi 26°C là một con số tiết kiệm điện phù hợp với mọi trường hợp, mà cần kết hợp nhiệt độ với độ ẩm, lưu thông không khí và điều kiện thực tế của căn phòng.

Vì vậy, đáp án cho khoảng cách giới trong tiện nghi nhiệt không nhất thiết là tăng điều hòa theo hướng tiêu thụ thêm năng lượng.

Ngược lại, một văn phòng đang bị làm lạnh quá mức có thể vừa gây khó chịu cho một nhóm người sử dụng, vừa tiêu tốn năng lượng không cần thiết. Nghiên cứu về hiện tượng làm lạnh quá mức tại văn phòng đã đặt hai vấn đề này cạnh nhau: bất bình đẳng về tiện nghi nhiệt và hiệu quả sử dụng năng lượng.

Một cách vận hành tốt hơn có thể bắt đầu rất đơn giản: khảo sát định kỳ cảm nhận của nhân viên theo khu vực ngồi; xem vị trí nào bị gió thổi trực tiếp; đo nhiệt độ, độ ẩm thay vì chỉ nhìn con số trên bộ điều khiển; cho phép một mức linh hoạt nhất định về trang phục và chỗ ngồi; sau đó mới quyết định cần điều chỉnh hệ thống đến đâu.

Thông gió cũng không nên bị bỏ qua. Việc bật điều hòa nhiều giờ trong một căn phòng kín không đồng nghĩa chất lượng môi trường trong nhà đã tốt. Nhiệt độ, độ ẩm và chất lượng không khí cần được xem cùng nhau, đặc biệt ở không gian tập trung đông người.

Quan trọng hơn, dữ liệu khảo sát nên được phân tách để biết liệu một nhóm người có liên tục chịu bất tiện nhiều hơn nhóm khác hay không. Nếu 70% người ngồi ở một dãy bàn đều phản ánh quá lạnh, đó có thể là lỗi phân phối gió chứ chưa chắc là vấn đề giới. Nếu sau khi đã kiểm soát vị trí ngồi và các yếu tố môi trường mà phụ nữ vẫn phản ánh mức khó chịu cao hơn, lúc đó yếu tố giới trở thành một tín hiệu cần được xem xét trong thiết kế.

Đây cũng là cách tránh hai sai lầm đối nghịch: gắn giới vào mọi hiện tượng và hoàn toàn bỏ qua giới vì cho rằng “mỗi người mỗi khác”.

Mỗi người đúng là khác nhau. Chính vì vậy, một không gian tốt không nên được thiết kế quanh một “con người trung bình” duy nhất.

Nơi làm việc bình đẳng hơn đôi khi không bắt đầu từ một chính sách lớn. Nó có thể bắt đầu từ câu hỏi rất đời thường: người đang ngồi trong căn phòng này có thực sự thấy thoải mái hay không, và ai đang thường xuyên phải tự thích nghi với một môi trường được coi là bình thường?

Khi câu hỏi đó được trả lời bằng dữ liệu thay vì bằng câu nói “ai lạnh thì mặc thêm áo”, nhiệt độ văn phòng mới trở thành một vấn đề thiết kế thay vì một cuộc tranh luận bất tận giữa những người ngồi chung phòng.