Khuôn đúc đầu giáo cổ cho thấy hình dạng của các đầu giáo được chế tạo trong thời kỳ đồ đồng.

Theo nghiên cứu mới công bố, phiến đá hình chữ nhật có vẻ ngoài khá bình thường thực chất là một nửa của khuôn đúc mũi giáo bằng đồng. Hiện vật dài khoảng 23 cm và được chạm khắc trên đá núi lửa tuff rhyolite, có niên đại vào cuối thời Đồ Đồng, khoảng năm 1350 trước Công nguyên.

“Đây là khuôn đúc mũi giáo bằng đồng được bảo quản tốt nhất và hoàn hảo nhất ở Trung Âu”, nhà khảo cổ học Milan Salaš từ Bảo tàng Moravian cho biết. "Dựa trên hình dáng của mũi giáo và loại nguyên liệu thô được sử dụng… chiếc khuôn này đã được vận chuyển từ miền bắc Hungary đến khu vực miền nam Moravia ngày nay".

Di vật liên quan đến văn hóa Urnfield

Chiếc khuôn đúc nặng khoảng 1,1 kg có nhiều điểm tương đồng với các hiện vật thuộc nền văn hóa Urnfield từng tồn tại từ khoảng giữa thiên niên kỷ thứ hai trước Công nguyên. Cộng đồng này nổi tiếng với tập tục hỏa táng người chết rồi đặt tro cốt vào các bình gốm chôn trong nghĩa địa ngoài cánh đồng.

Theo nhóm nghiên cứu, các khuôn đúc như vậy cho phép đúc hàng loạt công cụ và vũ khí bằng kim loại như mũi giáo, rìu và dao găm với kích thước và hình dạng tương đối đồng nhất. Điều này có thể đã giúp các cộng đồng trong lưu vực Carpathian (Trung Âu) củng cố sức mạnh quân sự cũng như vị thế chính trị và thương mại của mình.

“Những mũi giáo được tạo ra từ loại khuôn này đặc trưng với các đường gân chạy dọc lưỡi và một gờ sắc ở phần chuôi để tra cán, rất phổ biến trong khu vực Carpathian”, ông Salaš cho biết. “Có thể xem đây là một dạng sản xuất hàng loạt. Dấu vết trên khuôn cho thấy nó đã được sử dụng rất nhiều lần, có khả năng để đúc hàng chục mũi giáo”.

Hiện vật được chủ nhà J. Tomanec phát hiện vào năm 2007 khi ông nhận thấy một phiến đá màu xám hơi nhô lên khỏi mặt đất trong vườn. Trước đó, viên đá nhiều khả năng đã rơi ra từ phần móng của một chuồng trại cũ.

Đến năm 2019, Tomanec quyết định tặng hiện vật này cho Bảo tàng Moravian để các chuyên gia nghiên cứu. Tại đây, Salaš đã tiến hành phân tích bằng phương pháp quét huỳnh quang tia X nhằm xác định thành phần nguyên tố của khuôn.

“Kết quả cho thấy đồng từng được đúc trực tiếp trong khuôn, đồng thời hai nửa khuôn được buộc chặt với nhau bằng dây đồng trong quá trình sử dụng”, nhà khảo cổ Salaš viết.

Nguồn gốc câu chuyện sau chiếc khuôn cổ

Để xác định nguồn gốc của vật liệu, giáo sư địa chất Antonín Přichystal từ Đại học Masaryk đã sử dụng phương pháp nhiễu xạ tia X nhằm phân tích cấu trúc tinh thể của đá.

Kết quả phân tích cho thấy chiếc khuôn được làm từ tuff rhyolite, loại đá phổ biến ở dãy núi Bükk của Hungary hoặc khu vực quanh thành phố Salgótarján. Theo các nhà khoa học, khoảng 20 triệu năm trước, một ngọn núi lửa lớn trong khu vực đã phun trào, tạo ra lượng lớn đá tro tuff. Đây có thể là nguồn nguyên liệu được sử dụng để chế tác khuôn.

Hình ảnh cận cảnh cho thấy khuôn đúc này có thể đã được sử dụng nhiều lần.

Dù chưa thể xác định chính xác nơi chiếc khuôn được tạo ra, các nhà nghiên cứu cho rằng nguồn gốc của nó nhiều khả năng nằm ở miền bắc Hungary hoặc đông nam Slovakia.

Trong khi nhiều vũ khí và áo giáp thời Đồ Đồng đã được tìm thấy tại lưu vực Carpathian, việc phát hiện khuôn đúc mang lại cái nhìn hiếm hoi về quy trình chế tạo các vũ khí này.

Theo ông Salaš, các vết cháy sém và dấu hiệu chịu nhiệt trên khuôn chứng minh nó đã được sử dụng nhiều lần để đúc các vật dụng bằng đồng.

Thông thường, khuôn đúc thuộc văn hóa Urnfield được phát hiện tại các khu định cư, đôi khi cũng xuất hiện trong các ngôi mộ như đồ tùy táng. Tuy nhiên, trường hợp một khuôn đúc nằm trong sân vườn của một ngôi nhà hiện đại vẫn là điều khá bí ẩn.

Các nhà nghiên cứu cho rằng hiện vật có thể đã bị dịch chuyển từ một địa điểm khảo cổ gần đó trong thời hiện đại trước khi vô tình trở thành một phần móng chuồng trại.

“Trường hợp này cho thấy hành trình từ lúc phát hiện một hiện vật khảo cổ độc đáo đến khi được nghiên cứu và công bố khoa học đôi khi có thể kéo dài nhiều năm”, giáo sư Přichystal nhận định.