Ngày 13/3, Viện Nhân chủng học và Lịch sử Quốc gia Mexico (INAH) cho biết các nhà khảo cổ nước này vừa phát hiện một khu tế lễ cổ có niên đại 3.000 năm tuổi tại thị trấn Yaxché de Peón, thuộc bang Yucatán.

Quá trình khai quật Di tích TC_17294

Theo thông cáo của INAH, địa điểm này được nhóm khảo cổ do chuyên gia Manuel Pérez Rivas dẫn đầu phát hiện vào tháng 1/2026, trong quá trình thực hiện dự án khảo cổ cứu hộ phục vụ tuyến đường sắt đa phương thức Mérida–Progreso, một phần của dự án tàu Maya.

Các nhà nghiên cứu xác định đây là một công trình tế lễ cổ có dạng hình chữ nhật, dài khoảng 14m, rộng 10,8m và cao khoảng 0,45m. Công trình không có kiến trúc nhà ở phía trên và được thiết kế cho phép tiếp cận từ nhiều phía. Khu vực này được đặt tên là Di tích TC_17294.

Theo Bộ Văn hóa Mexico, những đặc điểm kiến trúc của công trình cho thấy đây có thể là một không gian bán công cộng, nơi cộng đồng người Maya cổ tụ họp để bàn bạc các quyết định chung hoặc tổ chức nghi lễ. Những hoạt động này nhiều khả năng đóng vai trò củng cố sự gắn kết trong cộng đồng cư dân thời bấy giờ.

Trong quá trình khai quật lớp vật liệu xây dựng bên dưới cấu trúc, các nhà khảo cổ phát hiện hai bối cảnh nghi lễ được cho là lễ vật khởi công, được đặt trước khi công trình được xây dựng.

Tại địa điểm nghi lễ thứ nhất, nhóm nghiên cứu tìm thấy một chiếc bình gốm vỡ có hình quả bầu ở độ sâu khoảng 1,1m. Theo các nhà nghiên cứu, trong vũ trụ quan Trung Mỹ cổ đại, hình tượng quả bầu thường gắn với sự sinh sôi và nguồn lương thực, cho thấy cộng đồng cư dân nơi đây có nền tảng kinh tế nông nghiệp.

Ngoài ra, các nhà khảo cổ còn phát hiện một hốc tự nhiên trong nền đá có chiều dài khoảng 1,1m và rộng 0,5m. Bên trong hốc chứa các mảnh xương được cho là của hươu, cùng với những mảnh gốm và một mảnh vỏ ốc biển.

Các chuyên gia nhận định việc sử dụng các hốc tự nhiên để đặt lễ vật là một nghi thức phổ biến trong tín ngưỡng của người Maya cổ, phản ánh quan niệm về sự kết nối giữa thế giới con người và cõi âm.

Hai lễ vật cơ bản liên quan đến khả năng sinh sản và sự nuôi dưỡng.

Điều phối viên dự án, bà Susana Echeverría Castillo, cho biết sự xuất hiện của xương hươu trong các lễ vật mang ý nghĩa biểu tượng quan trọng. Theo bà, trong tư duy tôn giáo của người Maya cổ, loài vật này được xem là sinh thể gắn bó mật thiết với đời sống con người.

Trong khi đó, khu vực nghi lễ thứ hai được phát hiện cách vị trí đầu tiên khoảng 1m về phía Tây. Tại đây, các nhà khảo cổ tìm thấy nhiều hiện vật gốm thuộc thời kỳ Tiền cổ điển (khoảng từ năm 1000 trước Công nguyên đến năm 250 sau Công nguyên), cùng xương hươu và một hạt trang sức hình tròn bằng đá vôi.

Bộ trưởng Văn hóa Mexico, bà Claudia Curiel de Icaza, nhấn mạnh rằng mỗi phát hiện khảo cổ đều góp phần làm sáng tỏ hơn chiều sâu lịch sử của những nền văn hóa đã hình thành nên lãnh thổ Mexico ngày nay. Theo bà, khu tế lễ cổ tại Yaxché de Peón cung cấp thêm manh mối quan trọng về cách tổ chức cộng đồng, tư duy biểu tượng cũng như mối liên hệ giữa không gian sống và hoạt động nông nghiệp trong thế giới của người Maya cổ đại.