Các tính năng chia sẻ trên điện thoại có thể phục vụ kết nối, nhưng người dùng cần luôn có khả năng kiểm soát quyền truy cập. Ảnh minh họa: João Paulo Mota/Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Hai người yêu nhau có thể bật chia sẻ vị trí để biết người kia đã về nhà an toàn, dùng chung một tài khoản giải trí hoặc biết mật khẩu điện thoại vì thấy tiện. Những việc ấy tự thân chưa nói lên một mối quan hệ có vấn đề.

Điểm cần nhìn kỹ nằm ở quyền lựa chọn. Một người có thể nói “không” khi được hỏi mật khẩu hay không? Có thể tắt chia sẻ vị trí mà không phải giải thích hàng giờ? Có thể đổi mật khẩu hoặc thu hồi quyền truy cập mà không bị nghi ngờ, gây áp lực hay trừng phạt?

Cùng một chấm vị trí hiện trên bản đồ có thể mang hai ý nghĩa hoàn toàn khác nhau. Nó có thể giúp hai người bớt phải nhắn “đến đâu rồi?”, nhưng cũng có thể trở thành cách kiểm tra từng lần rời nhà nếu một bên không thật sự có quyền từ chối.

Nghiên cứu công bố năm 2026 với 203 người trưởng thành đang chia sẻ vị trí cho ít nhất một người cho thấy mục đích sử dụng khá đa dạng. Trong mẫu nghiên cứu, bạn đời là nhóm được chia sẻ vị trí nhiều nhất, với 62,6% người tham gia. Lý do không chỉ liên quan đến an toàn mà còn gồm sự thuận tiện, quản lý công việc hằng ngày và duy trì kết nối. Kết quả này không đại diện cho mọi cặp đôi, nhưng cho thấy việc bật định vị không nên tự động bị diễn giải thành biểu hiện của ghen tuông hay kiểm soát.

Điện thoại là một phần bình thường của giao tiếp hằng ngày; bản thân việc kết nối hay chia sẻ qua thiết bị không đồng nghĩa với kiểm soát. Ảnh minh họa, nhân vật không liên quan nội dung bài: Nenad Stojković/Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Quyền được tắt quan trọng không kém quyền được bật

Sự khác biệt bắt đầu rõ hơn khi một lựa chọn biến thành nghĩa vụ. Nếu câu hỏi “em đang ở đâu?” trở thành yêu cầu phải gửi vị trí liên tục, nếu chậm trả lời tin nhắn dẫn tới chất vấn hoặc việc không đưa mật khẩu bị coi là bằng chứng của thiếu chung thủy, công nghệ lúc này đang tham gia vào một quan hệ quyền lực.

Một nghiên cứu khác công bố năm 2026 khảo sát 238 người về việc chia sẻ vị trí với bạn đời ghi nhận cả trải nghiệm tự nguyện lẫn những trường hợp theo dõi không có sự đồng thuận hoặc nghi ngờ mình bị theo dõi. Các tác giả không kết luận rằng chia sẻ vị trí là tốt hay xấu; trải nghiệm có thể tích cực, tiêu cực hoặc pha trộn tùy hoàn cảnh và cách hai người sử dụng tính năng đó.

Sự nhập nhằng này giải thích vì sao những hành vi kiểm soát bằng công nghệ đôi khi khó nhận diện hơn một lệnh cấm rõ ràng. Một tổng quan gồm 16 nghiên cứu về người trẻ năm 2025 ghi nhận rằng sự quan tâm, tình yêu, lòng tin hay cam kết có thể được nhìn nhận như lý do của việc theo dõi và kiểm soát trong quan hệ. Chính bối cảnh mới giúp phân biệt một thỏa thuận giữa hai người với một yêu cầu mà người kia khó từ chối.

Ba câu hỏi trước khi gọi đó là “chia sẻ”

- Một người có thực sự được quyền từ chối ngay từ đầu?

- Quyền truy cập có thể được thu hồi mà không dẫn tới đe dọa, xúc phạm hoặc gây sức ép?

- Hai bên có hiểu giống nhau về mục đích và thời gian chia sẻ hay một người tự xem quyền truy cập là mặc định lâu dài?

Đây là những câu hỏi để xem xét bối cảnh của mối quan hệ, không phải tiêu chí chẩn đoán bạo lực hay kết luận pháp lý.

Mật khẩu cũng vậy. Biết mật khẩu của người yêu không đương nhiên là xâm phạm đời tư nếu người kia chủ động chia sẻ. Nhưng việc tự ý đăng nhập tài khoản, đổi mật khẩu, đọc nội dung riêng tư hoặc tiếp tục truy cập sau khi chủ tài khoản đã muốn chấm dứt quyền đó là một câu chuyện khác.

Công nghệ khiến khoảng cách giữa hai trạng thái này rất ngắn. Một quyền truy cập được cấp trong lúc tin tưởng có thể tồn tại lâu hơn mối quan hệ, đặc biệt nếu người dùng quên thiết bị nào đang đăng nhập, ứng dụng nào còn quyền xem vị trí hoặc tài khoản nào từng được đồng bộ.

Góc giới nằm ở quyền lực chứ không ở chiếc điện thoại

Không nên biến câu chuyện này thành công thức “phụ nữ bị theo dõi, nam giới là người theo dõi”. Nam giới cũng có thể bị kiểm soát bằng công nghệ, và trải nghiệm trong các mối quan hệ đồng giới cũng đang được nghiên cứu. Một công trình công bố đầu năm 2026, chẳng hạn, sử dụng tình huống kiểm soát bằng mật khẩu và vị trí trong một cặp nam đồng giới để nghiên cứu cách người ngoài nhận diện và phản ứng trước hành vi đó.

Góc nhìn giới xuất hiện khi đặt thêm những câu hỏi khác: trong một quan hệ cụ thể, ai có nhiều khả năng áp đặt điều kiện hơn; ai phải liên tục chứng minh mình đang ở đâu; ai dễ mất quyền riêng tư hơn khi từ chối; và các chuẩn mực về ghen tuông, chung thủy hay vai trò của phụ nữ và nam giới có làm một hành vi kiểm soát trở nên “bình thường” hay không.

Bạo lực trên cơ sở giới có hỗ trợ công nghệ hiện được nhìn rộng hơn nhiều so với những lời xúc phạm trên mạng. Các hình thức được UN Women đề cập gồm quấy rối, theo dõi trên mạng, giả mạo danh tính, lạm dụng hình ảnh, deepfake và những hành vi sử dụng công nghệ để tiếp tục kiểm soát hoặc gây hại. Một tài liệu dành riêng cho Việt Nam được công bố năm 2026 cũng đặt vấn đề này trong chương trình xây dựng không gian số an toàn hơn cho phụ nữ và trẻ em gái.

Điều đó không có nghĩa mọi yêu cầu xem điện thoại của người yêu đều phải được gọi là bạo lực trên cơ sở giới. Cách gọi ấy sẽ làm mất chính ranh giới mà bài toán này cần phân biệt. Một hành vi riêng lẻ phải được đặt trong bối cảnh về sự tự nguyện, mức độ lặp lại, khả năng rút lui và hậu quả mà người từ chối phải chịu.

Quyền riêng tư trong giao tiếp số phụ thuộc vào cách quyền truy cập được thỏa thuận và sử dụng, không thể suy ra từ một hành vi sử dụng điện thoại đơn lẻ. Ảnh minh họa, nhân vật không liên quan nội dung bài: Nenad Stojković/Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

An toàn số không thể chỉ là lời khuyên đổi mật khẩu

Cuối năm 2025, chiến dịch Kết nối 3 an – Làm chủ không gian số được phát động tại Việt Nam với mục tiêu nâng cao nhận thức và kỹ năng của phụ nữ trên môi trường mạng. Cách tiếp cận này có thể đi thêm một bước nếu kỹ năng an toàn số được gắn với quyền riêng tư trong những mối quan hệ gần gũi nhất.

Biết bật xác thực hai lớp là cần thiết. Biết kiểm tra thiết bị đang đăng nhập cũng cần thiết. Nhưng người dùng còn cần hiểu rằng việc từng cho phép một người xem vị trí không đồng nghĩa với quyền truy cập vô thời hạn; đã chia sẻ mật khẩu một lần cũng không có nghĩa người kia mặc nhiên được tiếp tục sử dụng.

Trách nhiệm vì thế không nên dồn hết về phía cá nhân. Các khuyến nghị dành cho Việt Nam trong năm 2026 còn đặt yêu cầu đối với nền tảng và doanh nghiệp công nghệ: tăng bảo vệ quyền riêng tư, cải thiện cơ chế báo cáo, đưa nguyên tắc an toàn vào thiết kế sản phẩm; đồng thời nâng khả năng nhận diện và xử lý bạo lực có hỗ trợ công nghệ của lực lượng thực thi pháp luật, y tế, giáo dục và dịch vụ xã hội.

Một nút “chia sẻ vị trí” rất dễ bật. Một tài khoản cũng có thể được đăng nhập chỉ sau vài giây. Phần khó hơn là thiết kế sao cho người dùng luôn nhìn thấy mình đang chia sẻ gì, với ai và có thể lấy lại quyền kiểm soát đủ dễ dàng.

Với các mối quan hệ tình cảm, ranh giới cũng có thể được nhìn theo cách đơn giản như vậy. Sự tin tưởng không được đo bằng số mật khẩu một người sẵn sàng giao cho người kia. Giá trị của một lựa chọn nằm ở chỗ nó vẫn là lựa chọn khi người đó muốn nói “không”.