Người trẻ không phải một nhóm đồng nhất trong cách nhìn về bình đẳng giới. Ảnh minh họa: Anh Lee/Pexels.

Cùng một thế hệ nhưng không cùng cách nhìn

Tháng 3/2026, Ipsos và Viện Lãnh đạo Phụ nữ Toàn cầu thuộc King’s College London công bố khảo sát về thái độ đối với bình đẳng giới. Nghiên cứu thu thập ý kiến của 23.268 người trưởng thành tại 29 quốc gia, trong khoảng từ ngày 24/12/2025 đến 9/1/2026.

Kết quả có vẻ mâu thuẫn. Trung bình 60% người được hỏi cho rằng xã hội sẽ vận hành tốt hơn nếu có thêm phụ nữ giữ vị trí chịu trách nhiệm trong chính phủ và doanh nghiệp. Tuy nhiên, 52% cũng nhận định những nỗ lực trao cho phụ nữ quyền bình đẳng với nam giới đã “đi đủ xa”.

Khoảng cách giữa hai giới bộc lộ rõ hơn ở câu hỏi liệu việc thúc đẩy bình đẳng cho phụ nữ có dẫn đến phân biệt đối xử với nam giới hay không. Có 52% nam giới đồng ý với nhận định này, so với 36% phụ nữ. Riêng trong thế hệ Z, tỷ lệ lần lượt là 57% ở nam và 38% ở nữ, chênh nhau 19 điểm phần trăm.

Khảo sát xác định thế hệ Z là những người sinh từ năm 1996 đến 2012, nhưng mẫu thực tế chỉ bao gồm những người đã đủ tuổi tham gia khảo sát. Vì vậy, các tỷ lệ trên phản ánh nhóm người trẻ trưởng thành, không đại diện cho toàn bộ trẻ vị thành niên thuộc thế hệ Z.

Một khác biệt nữa xuất hiện trong cách người trẻ tự định danh. Báo cáo cho biết 54% phụ nữ thế hệ Z coi mình là người theo chủ nghĩa nữ quyền, trong khi tỷ lệ ở nam giới cùng thế hệ là 36%. Nam giới trẻ cũng là nhóm có xu hướng đồng tình cao nhất với một số quan niệm truyền thống: 31% cho rằng người vợ phải luôn nghe lời chồng và 33% cho rằng người chồng nên có tiếng nói cuối cùng trong các quyết định quan trọng của gia đình. Ở phụ nữ thế hệ Z, hai tỷ lệ tương ứng là 18% và 19%.

Đọc đúng khảo sát Ipsos 2026

- Khảo sát đo thái độ, không xác định nguyên nhân khiến người tham gia hình thành thái độ đó.

- “Trung bình 29 quốc gia” là trung bình giữa các thị trường khảo sát, không được điều chỉnh theo dân số từng nước.

- Một số mẫu khảo sát phản ánh nhóm dân cư đô thị, có học vấn hoặc thu nhập cao hơn mặt bằng chung.

- Việt Nam không nằm trong 29 quốc gia được khảo sát, vì vậy không thể dùng các tỷ lệ này để kết luận về thanh niên Việt Nam.

Sự lạc quan về tương lai của phụ nữ trẻ đang tăng lên, nhưng cảm nhận tiến bộ không đồng nghĩa mọi rào cản giới đã biến mất. Ảnh minh họa: Hồng Quang Official/Pexels.

Khi bình đẳng bị hiểu thành cuộc chia phần

Dữ liệu không cho phép kết luận vì sao một bộ phận nam giới trẻ cảm thấy mình bị bất lợi. Tuy nhiên, sự phân kỳ cho thấy cùng một thay đổi xã hội có thể được trải nghiệm theo những cách rất khác.

Với phụ nữ trẻ, việc có thêm cơ hội học tập, nghề nghiệp và tiếng nói trong gia đình có thể được nhìn như sự mở rộng những quyền vốn từng bị hạn chế. Với một bộ phận nam giới trẻ, chính sự thay đổi ấy có thể xuất hiện trong bối cảnh họ đồng thời chịu áp lực việc làm, thu nhập, nhà ở và kỳ vọng phải thành công. Khi không có một ngôn ngữ phù hợp để mô tả những khó khăn đó, bình đẳng giới dễ bị hiểu thành việc cơ hội đang được chuyển từ nam sang nữ.

Đây là một khả năng diễn giải, không phải quan hệ nhân quả đã được khảo sát chứng minh. Cũng không thể lấy sự lo lắng của nam giới làm lý do phủ nhận những bất bình đẳng phụ nữ còn đối mặt. Điều cần tránh là biến hai nhóm trải nghiệm thành hai bên cạnh tranh xem ai thiệt thòi hơn.

Thông điệp “nam giới vốn đã có lợi thế” có thể đúng khi nói về quyền lực hoặc cấu trúc xã hội, nhưng chưa chắc giúp một nam thanh niên đang thất nghiệp hiểu vị trí của mình. Ngược lại, lời khẳng định rằng bình đẳng đã “đi quá xa” cũng bỏ qua gánh nặng chăm sóc không lương, định kiến nghề nghiệp và những rào cản lãnh đạo mà nhiều phụ nữ vẫn gặp.

Một góc nhìn giới đầy đủ phải nhận diện bất lợi ở nơi nó thực sự xuất hiện. Đó là lý do bình đẳng giới cũng phải nhìn vào rủi ro của nam giới, từ tử vong do tai nạn giao thông đến sức khỏe tâm thần và khả năng tìm kiếm hỗ trợ.

Những kỳ vọng nam giới phải mạnh mẽ, kiếm tiền và không được tỏ ra yếu đuối cũng là khuôn mẫu giới. Việc nói thẳng về áp lực phải luôn đóng vai trụ cột không làm giảm ý nghĩa của các chính sách dành cho phụ nữ; nó giúp bình đẳng được hiểu là quá trình giải phóng cả hai giới khỏi những vai trò áp đặt.

Người trẻ không phải một khối đồng nhất; thái độ giới cần được xem đồng thời theo giới tính, tuổi, điều kiện kinh tế và môi trường sống. Ảnh minh họa: Anh Lee/Pexels.

Không thể lấy số liệu quốc tế thay cho tiếng nói Việt Nam

Việt Nam không nằm trong mẫu khảo sát của Ipsos năm 2026. Các kết quả trên vì thế chỉ có thể được dùng như một gợi ý về câu hỏi cần đặt ra, không phải bằng chứng rằng nam và nữ trẻ Việt Nam đang phân cực ở mức tương tự.

Muốn hiểu tình hình trong nước, khảo sát thái độ giới cần được phân tách theo giới tính, nhóm tuổi, vùng miền, học vấn và điều kiện kinh tế. Các cuộc phỏng vấn định tính cũng cần thiết để biết một người nói “bình đẳng đã đủ” vì họ thực sự quan sát thấy cơ hội ngang bằng, vì không nhận ra bất bình đẳng, hay vì đang cảm thấy vị thế của mình bị đe dọa.

Cách tiếp cận này cũng giúp tránh một sai lầm quen thuộc: dùng số trung bình để mô tả mọi người trẻ. Ngay trong giáo dục, những chênh lệch về đọc hiểu cho thấy bất lợi của nam sinh cũng là một bài toán giới, nhưng điều đó không xóa đi những rào cản mà nữ sinh gặp trong các ngành khoa học, công nghệ hoặc kỹ thuật.

Đối thoại phải đi từ trải nghiệm cụ thể

Để thu hẹp khoảng cách quan điểm, truyền thông về giới cần bớt những thông điệp chỉ yêu cầu người nghe chọn phe. Trường học, đại học, doanh nghiệp và tổ chức thanh niên có thể bắt đầu từ những tình huống gần gũi: ai làm việc nhà, ai được khuyến khích chọn nghề nào, ai phải kiếm nhiều tiền hơn, ai được phép thể hiện sự yếu đuối và tiếng nói của ai thường được xem trọng.

Cùng với việc chỉ ra những rào cản của phụ nữ, đối thoại cần thừa nhận các kỳ vọng bất hợp lý đặt lên nam giới. Nhưng sự thừa nhận ấy phải dẫn tới giải pháp chung: chia sẻ công việc chăm sóc, tuyển dụng dựa trên năng lực, mở rộng quyền nghỉ chăm con, tạo dịch vụ sức khỏe tâm thần dễ tiếp cận và khuyến khích cả nam lẫn nữ tham gia lãnh đạo.

Cốt lõi của bình đẳng không phải là ưu tiên cố định cho một giới. Đó là trao cơ hội ngang bằng và xử lý đúng bất lợi của từng nhóm bằng bằng chứng cụ thể.

Khoảng cách thái độ giữa nam và nữ trẻ không nên trở thành bằng chứng rằng người trẻ đang quay lưng với bình đẳng. Nó là lời nhắc rằng tiến bộ xã hội không tự động tạo ra sự đồng thuận. Nếu một bên chỉ nghe thấy lời phủ nhận trải nghiệm của mình, còn bên kia chỉ nghe thấy sự phủ nhận bất bình đẳng, đối thoại sẽ dừng lại trước khi thực sự bắt đầu.