Cách phân chia lượt nói trong cuộc họp có thể ảnh hưởng đến cơ hội đóng góp của từng thành viên. Ảnh minh họa: Thirdman/Pexels.

 Trong một cuộc họp, hai người cùng cất tiếng không phải chuyện lạ. Người này có thể chen vào để hỏi cho rõ, bổ sung thông tin, thể hiện đồng tình hoặc đơn giản vì tưởng người kia đã nói xong. Vì vậy, chỉ một lần bị ngắt lời chưa đủ để kết luận có thiên lệch giới.

Điều đáng xem xét nằm ở những mẫu lặp lại: ai thường phải dừng giữa câu, ai dễ giữ được lượt nói, ý kiến của ai được theo đến cùng và ai phải tìm cách giành lại khoảng trống để hoàn tất điều mình muốn nói.

Một nghiên cứu mới đăng trên American Economic Review tháng 2/2026 cho thấy câu hỏi tưởng nhỏ ấy có thể liên quan đến giới nhiều hơn chúng ta nghĩ. Nhóm tác giả thu thập dữ liệu từ hàng nghìn seminar, buổi trình bày tuyển dụng học thuật và hội nghị kinh tế, ghi nhận các tương tác giữa người trình bày với người nghe rồi phân tích số lượng, sắc thái và loại ngắt lời. Trong cùng một chuỗi seminar, nữ diễn giả bị ngắt lời nhiều hơn nam giới ngay cả khi nhóm nghiên cứu kiểm soát một số đặc điểm của người trình bày, bài nghiên cứu và khán giả. Những lần chen ngang mang sắc thái tiêu cực hoặc cắt lời giữa câu cũng tăng đối với nữ diễn giả.

Không phải lần chen ngang nào cũng giống nhau

Kết quả trên cần được đọc cẩn thận. Đây là nghiên cứu trong môi trường kinh tế học, không phải khảo sát đại diện cho mọi văn phòng và càng không phải dữ liệu về người lao động Việt Nam. Không thể lấy kết quả đó để nói rằng trong mọi cuộc họp, phụ nữ đều bị nam giới át lời.

Ngay chính nghiên cứu năm 2026 cũng tìm thấy một mặt khác: nữ diễn giả có thể thu hút mức độ tham gia lớn hơn từ khán giả, đặc biệt là nữ giới. Nói cách khác, nhiều tương tác hơn đôi khi phản ánh sự quan tâm, không nhất thiết là thái độ thù địch. Vấn đề nằm ở việc phân biệt câu hỏi giúp cuộc thảo luận tiến lên với sự chen ngang khiến người đang nói mất quyền hoàn thành ý kiến của mình.

Một nghiên cứu tại chương trình đào tạo nội khoa của Brigham and Women's Hospital ở Mỹ cho thấy sự phức tạp tương tự. Trong 50 buổi sinh hoạt chuyên môn được quan sát năm 2020, trung bình mỗi buổi có khoảng 22 người tham dự. Phụ nữ chiếm 61,4% số người có mặt, nam giới 38,6%, nhưng trong 187 lần ngắt lời được ghi nhận, nam giới thực hiện 126 lần, tương đương 67%.

Tuy vậy, nghiên cứu này chỉ thực hiện tại một chương trình đào tạo, có cỡ mẫu hạn chế và giới của người tham gia được người quan sát xác định dựa trên biểu hiện bên ngoài chứ không phải tự khai. Các tác giả cũng không tìm thấy khác biệt có ý nghĩa giữa việc ngắt lời người cùng giới và khác giới. Điều đó càng cho thấy không nên kể câu chuyện theo mô-típ đơn giản rằng cứ nam giới nói chen phụ nữ thì đó là định kiến giới.

Việc một người có thể trình bày trọn ý hay liên tục phải giành lại lượt nói là một chi tiết đáng quan sát trong văn hóa họp. Ảnh minh họa: Asoje Emprende/Pexels.

 Một nghiên cứu ngôn ngữ học khác công bố tại Interspeech năm 2016 phân tích các cuộc họp nhiều người, với điều kiện mỗi cuộc có ít nhất hai nam và hai nữ. Kết quả cho thấy phụ nữ bị ngắt lời thường xuyên hơn nhìn chung, còn nam giới có xu hướng chen vào lượt nói của phụ nữ nhiều hơn lượt nói của nam giới, nhất là bằng cách nói chồng lên để giành lượt. Nhưng đây cũng là một tập dữ liệu cụ thể và đã được công bố cách đây một thập kỷ.

Điểm chung đáng quan tâm không phải là tìm xem giới nào "hay nói chen" hơn trong mọi hoàn cảnh. Câu hỏi có ích hơn là liệu cấu trúc của một cuộc trao đổi có đang khiến một nhóm phải bỏ nhiều công sức hơn để được nghe hết hay không.

Mất một lượt nói có thể nhỏ, mất nhiều lượt thì khác

Trong môi trường làm việc, cuộc họp không chỉ để trao đổi thông tin. Đó còn là nơi người lao động trình bày giải pháp, phản biện, nhận nhiệm vụ, thể hiện chuyên môn và được đồng nghiệp hoặc cấp quản lý nhìn thấy năng lực.

Bởi vậy, nếu một người liên tục bị cắt giữa câu, vấn đề không dừng ở cảm giác khó chịu. Một ý tưởng chưa nói hết có thể không được thảo luận. Một quan điểm bị chen ngang có thể được người khác diễn đạt lại sau đó và nhận nhiều chú ý hơn. Người ít giữ được lượt nói cũng dễ xuất hiện ít hơn trong phần trao đổi được coi là có giá trị chuyên môn.

Nghiên cứu năm 2023 trên Journal of Business and Psychology xem xét ba dạng giao tiếp ở nơi làm việc gồm giải thích theo kiểu hạ thấp năng lực, không ghi nhận tiếng nói và ngắt lời. Qua ba nghiên cứu, các tác giả nhận thấy phụ nữ phản ứng tiêu cực hơn và dễ nhìn nhận hành vi là có thiên lệch giới hơn khi người thực hiện là nam giới. Đây là nghiên cứu về nhận thức và phản ứng đối với hành vi, không phải bằng chứng rằng mọi lần ngắt lời đều xuất phát từ phân biệt đối xử. Nhưng nó cho thấy cùng một hành vi giao tiếp có thể mang ý nghĩa khác nhau khi đặt trong quan hệ quyền lực và trải nghiệm tích lũy tại nơi làm việc.

Câu chuyện về tiếng nói trong cuộc họp cũng nằm cạnh một bất cân xứng khác ở công sở: phụ nữ làm nhiều việc cần thiết nhưng ít giúp họ thăng tiến. Những nhiệm vụ như ghi biên bản, hỗ trợ đồng nghiệp hay tổ chức công việc chung rất cần thiết nhưng thường ít được tính vào thành tích nghề nghiệp. Hai hiện tượng không thể mặc định luôn đi cùng nhau, song đều nhắc rằng một cuộc họp đáng được quan sát không chỉ ở nội dung bàn bạc mà cả cách vai trò và cơ hội thể hiện năng lực được phân chia.

Không nên sửa bất bình đẳng bằng cách yêu cầu phụ nữ nói lớn hơn

Một cách xử lý dễ nghĩ tới là khuyên những người ít được nghe hãy mạnh dạn hơn, nói to hơn hoặc quyết liệt giành lại lượt. Cách đó có thể hữu ích với từng cá nhân nhưng chuyển phần lớn trách nhiệm sang người đang gặp bất lợi.

Nếu vấn đề nằm ở cách cuộc họp được điều hành, giải pháp cũng nên nằm ở cách tổ chức cuộc họp.

Người chủ trì có thể trả lại lượt nói cho người vừa bị cắt ngang, chủ động mời những người chưa phát biểu, kiểm soát người chiếm quá nhiều thời gian và ghi nhận rõ ai là người đưa ra ý tưởng ban đầu. Với những cuộc họp quan trọng, việc luân phiên người ghi biên bản cũng giúp tránh để một nhóm thường xuyên rơi vào vai trò hỗ trợ thay vì tham gia nội dung.

Một cuộc họp công bằng hơn có thể bắt đầu từ những việc rất nhỏ

- Thống nhất từ đầu rằng người đang trình bày được hoàn tất ý trước khi người khác phản biện; nếu bị chen ngang, người điều phối chủ động trả lại lượt.

- Theo dõi không chỉ ai nói nhiều mà cả ai chưa có cơ hội nói, đặc biệt khi nhóm có chênh lệch lớn về chức vụ, thâm niên hoặc giới.

- Trong biên bản, ghi rõ người đề xuất ý tưởng thay vì chỉ ghi kết luận cuối cùng.

- Luân phiên việc ghi chép, điều phối và các nhiệm vụ hỗ trợ để những công việc ấy không mặc nhiên rơi vào một nhóm.

Viện Bình đẳng giới châu Âu cũng coi cách vận hành cuộc họp là một trong những biểu hiện cần xem xét khi đánh giá phân biệt giới tại nơi làm việc, trong đó có câu hỏi ai thường được nói, ai thường bị chen ngang và đóng góp của ai được ghi nhận.

Bình đẳng trong giao tiếp không có nghĩa mọi người phải nói bằng nhau từng phút, mà là cơ hội đóng góp không bị thu hẹp một cách có hệ thống. Ảnh minh họa: Pavel Danilyuk/Pexels.

 Điều này cũng có lợi cho nam giới. Một nhân viên nam trẻ tuổi trước lãnh đạo cấp cao, một người hướng nội giữa nhóm nhiều người nói mạnh, hay bất kỳ ai ở vị trí ít quyền lực đều có thể mất lượt nói. Mục tiêu của góc nhìn giới không phải giảm tiếng nói của nam giới để nhường cho phụ nữ, mà nhận ra khi những chuẩn mực giao tiếp tưởng trung tính tạo lợi thế lặp đi lặp lại cho một số người.

Với Việt Nam, hiện chưa có trong các nguồn tôi kiểm tra một bộ dữ liệu đại diện cho phép kết luận nữ lao động Việt Nam bị ngắt lời nhiều hơn nam giới bao nhiêu. Vì vậy, sẽ là quá mức nếu nhập những tỷ lệ của Mỹ hoặc châu Âu vào bối cảnh trong nước.

Nhưng không cần đợi tới khi có một con số quốc gia mới có thể quan sát cách một cuộc họp diễn ra. Doanh nghiệp, trường học, viện nghiên cứu hay cơ quan công quyền đều có thể nhìn lại những việc rất cụ thể: ai chiếm phần lớn thời gian, ai thường bị cắt lời, ai được ghi nhận cho ý tưởng và ai luôn làm phần hỗ trợ.

Bình đẳng trong phòng họp đôi khi bắt đầu từ một việc đơn giản hơn rất nhiều so với những khẩu hiệu lớn: để người đang có lượt được nói hết câu của mình.