Phụ nữ được xác định là một trong những nhóm ưu tiên đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng trong chính sách khuyến nông mới. Ảnh minh họa tại Việt Nam: GIANG VU/Pexels.

Một giống cây mới chỉ tạo ra giá trị khi người nông dân biết cách gieo trồng, chăm sóc và đưa sản phẩm ra thị trường. Một quy trình canh tác tiết kiệm nước, một kỹ thuật phòng bệnh hay công nghệ truy xuất nguồn gốc cũng vậy: khoảng cách từ phòng nghiên cứu đến cánh đồng được rút ngắn bằng những lớp tập huấn, mô hình trình diễn và sự đồng hành giữa nhà khoa học với người sản xuất.

Từ ngày 20/8/2026, Nghị định số 268/2026/NĐ-CP về khuyến nông sẽ có hiệu lực. Trong chính sách đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng, văn bản xác định phụ nữ là một trong những nhóm được ưu tiên, bên cạnh cán bộ khuyến nông cơ sở, khuyến nông cộng đồng và người dân tộc thiểu số. Nghị định đồng thời khuyến khích thu hút chuyên gia, nhà khoa học, nghệ nhân và nông dân sản xuất giỏi tham gia giảng dạy các lớp khuyến nông.

Hai quy định đứng cạnh nhau tạo nên một điểm gặp đáng quan tâm từ góc nhìn bình đẳng giới: một bên là phụ nữ được ưu tiên tiếp cận tri thức, một bên là những người có chuyên môn được khuyến khích đưa tri thức đến cơ sở. Với đội ngũ nữ trí thức nông nghiệp, đây là thêm một không gian để kết quả nghiên cứu được chuyển thành kỹ năng sản xuất, còn với phụ nữ nông thôn, cơ hội học tập có thể đi gần hơn tới chính công việc hằng ngày.

Phụ nữ được ưu tiên ngay từ cánh cửa tiếp cận tri thức

Điều 13 Nghị định 268/2026/NĐ-CP quy định người tham gia đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng khuyến nông được hỗ trợ tối đa 100% chi phí tài liệu, tiền ăn, đi lại và nơi ở. Người tham gia giảng dạy, trợ giảng, hướng dẫn thực hành, tham quan hoặc tổ chức lớp học được hưởng 100% các chế độ hỗ trợ theo quy định; riêng khoản 3 của điều này xác định rõ việc ưu tiên đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng đối với phụ nữ.

Chi tiết về chi phí có ý nghĩa thực tế bởi một lớp tập huấn ở xã, huyện hay vùng sản xuất không chỉ đòi hỏi người học dành thời gian. Việc đi lại, lưu trú, tài liệu và thời gian rời khỏi công việc thường ngày đều có thể ảnh hưởng tới khả năng tham gia. Khi những chi phí cơ bản được đưa vào cơ chế hỗ trợ, điều kiện tiếp cận tri thức trở nên thuận lợi hơn.

Từ góc nhìn giới, điểm tích cực của chính sách nằm ở việc phụ nữ không được xem đơn thuần là người thụ hưởng một chương trình hỗ trợ sinh kế. Họ được xác định là đối tượng cần ưu tiên trong quá trình đào tạo và bồi dưỡng năng lực. Cách tiếp cận này đặt tri thức ở vị trí trung tâm: người phụ nữ có thêm kiến thức để tự đưa ra quyết định về giống, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng, thị trường hay công nghệ phù hợp với điều kiện của gia đình và hợp tác xã.

GS.TS Nguyễn Thị Lang theo đuổi các nghiên cứu giống cây thích ứng với điều kiện sản xuất và luôn đặt mục tiêu nâng giá trị nông sản cho người nông dân.

Nữ trí thức có thêm một con đường đưa nghiên cứu về cánh đồng

Ở chiều ngược lại, Nghị định khuyến khích chuyên gia và nhà khoa học trực tiếp tham gia giảng dạy trong hoạt động khuyến nông. Quy định không dành riêng cho nhà khoa học nữ, nhưng đây là một không gian mà đội ngũ nữ trí thức trong nông nghiệp hoàn toàn có thể phát huy năng lực nghiên cứu, kinh nghiệm thực địa và khả năng chuyển giao công nghệ.

Thực tế tại Việt Nam đã có nhiều nữ nhà khoa học đi theo con đường này từ rất lâu. GS.TS Nguyễn Thị Lang, Chi hội trưởng Chi hội Nữ trí thức vùng Đồng bằng sông Cửu Long, dành nhiều năm nghiên cứu nguồn gen và chọn tạo giống lúa. Phụ nữ Mới ghi nhận bà và các cộng sự vẫn thường xuyên đi thực địa tại nhiều địa phương ở Đồng bằng sông Cửu Long, miền Trung và Tây Nguyên để nghiên cứu các giống cây phù hợp với từng điều kiện sản xuất; điều bà quan tâm là kết quả khoa học phải góp phần nâng giá trị nông sản và thu nhập của người nông dân.

PGS.TS, Anh hùng Lao động Nguyễn Thị Trâm cũng là một trường hợp cho thấy nghiên cứu nông nghiệp chỉ thật sự hoàn tất khi giống cây đến được với sản xuất. Giống lúa lai TH3-3 do bà và cộng sự phát triển từng được trình diễn tại nhiều tỉnh trước khi được doanh nghiệp nhận chuyển giao; trong quá trình đưa giống ra thị trường, nhà khoa học còn phải đồng hành với doanh nghiệp và người sản xuất trong nhiều năm.

Những câu chuyện ấy không phải kết quả của Nghị định 268/2026/NĐ-CP và không nên được hiểu như các trường hợp đang thụ hưởng chính sách mới. Giá trị của chúng nằm ở một điều khác: cho thấy nguồn lực tri thức đã hiện hữu trong đội ngũ nữ khoa học Việt Nam. Khi cơ chế khuyến nông chủ động khuyến khích chuyên gia, nhà khoa học tham gia đào tạo, nguồn lực ấy có thêm kênh để đến gần người sản xuất.

Từ lớp tập huấn đến một mô hình có thể làm theo

Chính sách mới không dừng ở đào tạo. Điều 15 quy định nhiều mức hỗ trợ cho xây dựng và nhân rộng mô hình khuyến nông. Với mô hình triển khai tại địa bàn khó khăn, đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo, vùng dân tộc thiểu số và miền núi hoặc địa bàn chịu ảnh hưởng của thiên tai, dịch bệnh, mức hỗ trợ có thể lên tới 100% tổng chi phí xây dựng mô hình; tại các địa bàn khác, mức hỗ trợ tối đa là 50%.

Nghị định còn quy định hỗ trợ tối đa 100% chi phí tư vấn, đào tạo để sản phẩm của mô hình đạt các chứng nhận về tiêu chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm, an toàn dịch bệnh, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc hoặc chỉ dẫn địa lý. Hoạt động thông tin, hội thảo, tham quan học tập và phổ biến để nhân rộng mô hình cũng có cơ chế hỗ trợ riêng.

Đây là bước rất quan trọng nếu nhìn từ phía người học. Một lớp tập huấn giúp người phụ nữ biết một kỹ thuật mới, nhưng mô hình thực tế cho phép họ nhìn thấy kỹ thuật ấy vận hành trên đất, với giống, thiết bị và điều kiện sản xuất cụ thể. Khi có thể quan sát, thực hành rồi tiếp tục nhận hướng dẫn kỹ thuật, tri thức dễ chuyển thành năng lực sản xuất hơn.

Đối với nữ trí thức, mô hình khuyến nông cũng là nơi nghiên cứu được kiểm chứng trong đời sống. Nhà khoa học có thể nhìn thấy một giống cây phản ứng thế nào ở từng vùng đất, công nghệ có phù hợp với quy mô hộ hay không, công đoạn nào người sản xuất gặp khó và những điều gì cần tiếp tục điều chỉnh. Dòng tri thức lúc ấy đi hai chiều: từ phòng nghiên cứu ra đồng ruộng và từ kinh nghiệm trên đồng ruộng trở lại với nhà nghiên cứu.

Khuyến nông phát huy hiệu quả khi kiến thức được thực hành tại mô hình và tiếp tục lan tỏa giữa những người cùng sản xuất. Ảnh minh họa tại Việt Nam: Quý Hoàng/Pexels.

Khi kiến thức đi tiếp tới chất lượng và thị trường

Điểm đáng quan tâm khác của Nghị định là cách chính sách kết nối khuyến nông với thông tin, công nghệ số, tiêu chuẩn chất lượng và thị trường. Điều 14 cho phép ngân sách nhà nước hỗ trợ tối đa 100% kinh phí cho nhiều hoạt động thông tin, truyền thông khuyến nông, trong đó có hội nghị, hội thảo, triển lãm, diễn đàn, tư vấn, cơ sở dữ liệu, nền tảng số và ứng dụng công nghệ số. Người tham gia các sự kiện khuyến nông cũng được hỗ trợ các chi phí theo quy định.

Với phụ nữ nông thôn, năng lực sản xuất ngày nay không còn giới hạn ở chuyện gieo trồng hay chăn nuôi. Một sản phẩm muốn đi xa còn cần chất lượng ổn định, truy xuất nguồn gốc, bao bì, thông tin thị trường và khả năng tham gia chuỗi liên kết. Vì vậy, cơ hội tiếp cận tri thức khuyến nông mới có thể được hiểu rộng hơn: học cách tạo ra sản phẩm và đồng thời học cách tăng giá trị cho sản phẩm đó.

Câu chuyện của GS.TS Nguyễn Thị Lang cũng đi theo hướng này. Trong cuộc trao đổi với Phụ nữ Mới tháng 6/2026, bà nhấn mạnh rằng nông nghiệp không thể chỉ hướng đến sản xuất nhiều hơn mà phải giúp người nông dân tạo thêm giá trị và nâng cao thu nhập. Các nghiên cứu của bà hiện tập trung cả vào giống cây thích ứng khí hậu lẫn những mô hình canh tác phù hợp hơn với từng vùng.

Đây là điểm mà vai trò của nữ trí thức có thể mở rộng từ “người chuyển giao kỹ thuật” thành người kết nối nhiều lớp tri thức. Một chuyên gia giống cây có thể làm việc cùng chuyên gia chế biến, tiêu chuẩn, sở hữu trí tuệ, kinh tế nông nghiệp hay thương mại điện tử. Với những mạng lưới đa ngành như Hội Nữ trí thức Việt Nam, khả năng kết nối ấy càng có điều kiện phát huy.

Chính sách tạo cơ hội, người phụ nữ biến cơ hội thành năng lực

Nghị định 268/2026/NĐ-CP sẽ thay thế Nghị định 83/2018/NĐ-CP về khuyến nông khi có hiệu lực ngày 20/8/2026. Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đã cập nhật văn bản mới trong hệ thống văn bản pháp quy của đơn vị.

Từ góc độ bình đẳng giới, việc ghi rõ phụ nữ là nhóm được ưu tiên đào tạo là một điểm đáng ghi nhận. Nhưng giá trị lâu dài sẽ nằm ở việc các lớp học có đến đúng địa bàn, nội dung có sát nhu cầu sản xuất và phụ nữ có thực sự tham gia vào quá trình áp dụng, nhân rộng mô hình hay không.

Ở đây, vai trò của nữ trí thức có thể rất gần với đời sống. Một nhà khoa học không nhất thiết phải đứng trước một hội trường lớn. Có khi đóng góp quan trọng nhất là một buổi hướng dẫn ngoài đồng, một lần cùng nông dân kiểm tra giống cây, một quy trình được viết lại dễ hiểu hơn hay một nhóm phụ nữ được hướng dẫn cách truy xuất nguồn gốc cho sản phẩm của mình.

Kiến thức sản xuất, chất lượng và thị trường có thể giúp phụ nữ tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông sản. Ảnh minh họa tại Pleiku, Gia Lai: Nguyen Huy/Pexels.

Khi kiến thức được chuyển giao theo cách ấy, chính sách bình đẳng giới không nằm ở một khẩu hiệu riêng biệt. Nó hiện diện trong việc người phụ nữ có thêm cơ hội học, được thực hành, tiếp cận chuyên gia và có thêm công cụ để nâng chất lượng công việc của mình.

Với đội ngũ nữ trí thức nông nghiệp, đây cũng là một hướng cống hiến rất cụ thể. Nghiên cứu tạo ra giống mới, công nghệ mới hay phương pháp mới; còn khuyến nông giúp những kết quả ấy đi thêm một quãng đường để trở thành thay đổi trên ruộng đồng, trong hợp tác xã và trong thu nhập của người sản xuất.

Một chính sách ưu tiên phụ nữ tiếp cận tri thức, đồng thời mở rộng sự tham gia của nhà khoa học vào chuyển giao công nghệ, tạo nên hai đầu của cùng một cây cầu. Khi hai phía gặp nhau, giá trị của khoa học được đo bằng khả năng đi vào cuộc sống, còn bình đẳng được thể hiện bằng cơ hội để phụ nữ học hỏi, làm chủ kỹ thuật và tham gia sâu hơn vào quá trình tạo ra giá trị từ nông nghiệp.

Phụ nữ được ưu tiên đào tạo trong chính sách khuyến nông mới

Nghị định số 268/2026/NĐ-CP của Chính phủ được ban hành ngày 1/7/2026 và có hiệu lực từ ngày 20/8/2026. Tại Điều 13, Nghị định quy định người tham gia đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng khuyến nông được hỗ trợ tối đa 100% chi phí tài liệu, tiền ăn, đi lại và nơi ở. Văn bản khuyến khích thu hút chuyên gia, nhà khoa học, nghệ nhân, nông dân sản xuất giỏi tham gia giảng dạy; đồng thời xác định phụ nữ là một trong các nhóm được ưu tiên đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng. Điều 15 tiếp tục quy định các mức hỗ trợ cho xây dựng, triển khai và nhân rộng mô hình, trong đó có hỗ trợ đào tạo để đạt tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và mã số vùng trồng.

Nguồn: Nghị định số 268/2026/NĐ-CP ngày 1/7/2026 của Chính phủ về khuyến nông; Cổng Thông tin điện tử Chính phủ.