Phương tiện bảo vệ cá nhân cần vừa vặn với từng người lao động. Ảnh minh họa: Kindel Media/Pexels.

Tại nhiều nơi làm việc, kiểm tra an toàn thường dừng ở câu hỏi: người lao động đã được cấp mũ, găng tay, kính, giày và dây đai hay chưa. Nhưng với một phụ nữ nhận áo phản quang quá rộng, đôi găng thừa đầu ngón hoặc dây đai không thể siết đúng vị trí, “đã cấp” chưa đồng nghĩa với “đã bảo vệ”.

Có đồ bảo hộ chưa chắc đã được bảo vệ

Phương tiện bảo vệ cá nhân chỉ phát huy tác dụng khi phù hợp với nguy cơ và vừa với người sử dụng. Găng tay quá rộng làm giảm độ khéo léo, có thể vướng vào máy. Quần áo quá dài dễ gây vấp ngã, còn dây đai chống rơi quá lỏng có thể không giữ cơ thể đúng cách khi xảy ra sự cố.

Thiết bị cản trở thao tác còn khiến người lao động nới lỏng, tháo bỏ hoặc ít sử dụng. Vì thế, độ vừa vặn là điều kiện an toàn chứ không chỉ là chuyện thoải mái.

Năm 2016, một nghiên cứu định tính của Viện Quốc gia về An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Mỹ (NIOSH) với 23 nữ thợ xây dựng ghi nhận nhiều phản ánh về đồ bảo hộ quá lớn. Mẫu nghiên cứu nhỏ, không đại diện cho mọi quốc gia, nhưng chỉ ra cách đồ sai cỡ tạo thêm rủi ro.

Một phụ nữ trưởng thành trong trang phục bảo hộ tại công trường. Tác giả Kindel Media. Trang ảnh Pexels

Kích cỡ mặc định không hề trung tính

NIOSH cho biết nhiều dữ liệu nhân trắc học từng dùng để thiết kế đồ bảo hộ bắt nguồn từ số đo nam quân nhân Mỹ trong giai đoạn từ thập niên 1950 đến 1970. Lực lượng lao động hiện nay đa dạng hơn nhiều. Một “cỡ chuẩn” cũ khó đại diện cho tất cả.

Phụ nữ có thể gặp bất lợi khi sản phẩm được phát triển quanh cơ thể nam giới rồi gắn nhãn “dùng chung”. Giải pháp không phải thu nhỏ một mẫu nam hay đổi màu sản phẩm, bởi cơ thể phụ nữ cũng rất đa dạng về kích thước và tỷ lệ.

Thiết kế có trách nhiệm phải dựa trên số đo cập nhật. Mặt nạ cần hợp khuôn mặt; kính che đúng vùng mắt; quần áo không cản trở động tác; giày đủ chiều dài lẫn bề rộng. Thiết bị cần độ kín như mặt nạ lọc khí phải được thử đúng quy trình với từng mẫu và cỡ.

Điều này cho thấy quyền của phụ nữ trong lao động còn bao gồm quyền được dùng thiết bị thực sự bảo vệ họ trong suốt ca làm.

Một thay đổi pháp lý đáng chú ý

Tháng 12/2024, Cơ quan Quản lý An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Mỹ (OSHA) ban hành quy định yêu cầu phương tiện bảo vệ cá nhân phải vừa vặn với từng người lao động trong ngành xây dựng, có hiệu lực từ ngày 13/1/2025.

OSHA nhận định đồ bảo hộ không vừa có thể mất tác dụng, thậm chí tạo nguy cơ mới. Găng tay rộng dễ bị cuốn vào máy, dây đai quá lớn có thể không giữ người khi ngã, còn đồ quá nhỏ để lộ cơ thể trước hóa chất, nhiệt hoặc vật sắc nhọn.

Quy định này không áp dụng tại Việt Nam. Giá trị tham khảo nằm ở việc chuyển tiêu chí an toàn từ “có trang bị” sang “trang bị phải thực sự vừa với người dùng”, buộc doanh nghiệp nhìn vào hiệu quả bảo vệ thay vì số lượng đã mua.

Việt Nam đã có nền tảng để cụ thể hóa

Thông tư 25/2022/TT-BLĐTBXH, có hiệu lực từ ngày 1/4/2023, yêu cầu phương tiện bảo vệ cá nhân phải ngăn ngừa hiệu quả yếu tố nguy hiểm, có hại; dễ sử dụng, bảo quản và không gây tác hại khác. Người sử dụng lao động phải đánh giá nguy cơ, ưu tiên giải pháp công nghệ và kỹ thuật. Người lao động không phải trả tiền và có quyền đề nghị thay thiết bị cho phù hợp với điều kiện thực tế.

Văn bản cũng yêu cầu huấn luyện, kiểm tra việc sử dụng và tham khảo ý kiến tổ chức đại diện người lao động khi lập kế hoạch mua sắm. Đây là cơ sở để doanh nghiệp đưa độ vừa vặn vào tiêu chí lựa chọn. Tuy nhiên, Thông tư chưa diễn đạt thành yêu cầu riêng “phải vừa vặn với từng người lao động” như quy định mới của OSHA.

Doanh nghiệp vẫn có thể chuyển các nguyên tắc trên thành quy trình nội bộ. Việc nâng cao chất lượng lao động nữ sẽ thiếu một mắt xích nếu kỹ năng được cải thiện nhưng thiết bị bảo vệ vẫn theo một kích cỡ mặc định.

Một nữ công nhân trưởng thành vận hành máy trong nhà máy và sử dụng thiết bị bảo vệ. Tác giả Vika Glitter. Trang ảnh Pexels

Mua sắm an toàn phải bắt đầu từ người mặc

Sau khi đánh giá nguy cơ của từng công việc, doanh nghiệp cần xác định loại thiết bị và dải kích cỡ phù hợp. Người lao động nên được thử nhiều mẫu, thực hiện động tác thường dùng và phản hồi xem thiết bị có trượt, siết, cản tầm nhìn hay hạn chế thao tác không. Khi cơ thể thay đổi, kể cả trong thai kỳ hoặc sau sinh, độ vừa vặn cần được đánh giá lại.

Nhà cung cấp cần công bố bảng kích cỡ và cho đổi sản phẩm. Doanh nghiệp phải duy trì đủ cỡ dự phòng, ghi nhận sự cố liên quan đến đồ bảo hộ và không để người lao động tự bỏ tiền mua thiết bị đúng cỡ. Huấn luyện cũng phải chỉ rõ cách nhận biết, điều chỉnh và thay thiết bị.

Đồ bảo hộ là lớp bảo vệ cuối cùng, không thể thay việc loại bỏ mối nguy, che chắn máy hay cải thiện thông gió. Nhưng khi đã phải sử dụng, thiết bị cần làm đúng phần việc của nó. Đó là tiêu chí thiết thực để nâng chuẩn nơi làm việc cho phụ nữ.

Thước đo hợp lý không phải doanh nghiệp đã mua bao nhiêu bộ bảo hộ, mà là từng người có thể mặc đúng, di chuyển đúng và được bảo vệ trong ca làm. Khi tiêu chí ấy đi vào mua sắm, huấn luyện và kiểm tra, một kích cỡ mặc định sẽ không còn quyết định mức an toàn của lao động nữ.