Một phát hiện đặc biệt trong khối hổ phách 99 triệu năm tuổi mang đến bằng chứng sớm nhất từng được ghi nhận về khối u xương ở động vật có xương sống.

Công trình được dẫn đầu bởi nhà cổ sinh vật học Xing Lida, công tác tại China University of Geosciences (Bắc Kinh), với sự tham gia của các nhà nghiên cứu đến từ Mỹ và Canada.

Mẫu vật được khai quật từ mỏ hổ phách ở bang Kachin (Myanmar), có niên đại thuộc kỷ Phấn Trắng giữa, thời kỳ khi khu vực này từng là một hệ sinh thái rừng nhiệt đới rậm rạp.

Bên trong khối hổ phách là bộ xương của một con thằn lằn thuộc phân bộ Anguimorpha. Các nhà khoa học nhanh chóng chú ý đến một cấu trúc bất thường ở ngón chân của mẫu vật.

Quan sát chi tiết cho thấy phần đầu xa của đốt xương thứ nhất ở ngón chân thứ tư xuất hiện hiện tượng bào mòn lạ, lan tới cả bề mặt khớp lân cận. Đặc điểm này tương đồng đáng kể với những khối u xương được ghi nhận ở động vật hiện đại.

Để làm rõ bản chất tổn thương, nhóm nghiên cứu sử dụng công nghệ chụp cắt lớp vi tính vi mô (micro-CT), cho phép tái dựng hình ảnh ba chiều cấu trúc xương mà không làm hư hại mẫu vật.

Kết quả quét cho thấy tổn thương rõ rệt với dấu hiệu giãn nở mô xương kèm nhiều khoang nhỏ dạng nang, đặc trưng của quá trình phá hủy mô xương không xơ cứng.

Nhóm nghiên cứu tiến hành chẩn đoán phân biệt, đối chiếu với hơn 30 tình trạng bệnh lý khác nhau, bao gồm gãy xương, nhiễm trùng và nhiều dạng u khác. Sau quá trình phân tích kỹ lưỡng, họ đi đến kết luận cá thể thằn lằn này mắc u tế bào khổng lồ (Giant Cell Tumor – GCT), một dạng u xương thường xuất hiện gần khớp ở động vật hiện đại, đặc biệt là động vật có vú.

Trước đây, các khối u từng được phát hiện trong hóa thạch xương khủng long, nhưng đây là lần đầu tiên tình trạng bệnh lý này được ghi nhận ở động vật có xương sống được bảo tồn trong hổ phách.

Sự tương đồng đáng kinh ngạc giữa đặc điểm của khối u cổ đại này và u xương ở động vật ngày nay cho thấy tiến trình phát triển của căn bệnh đã được “bảo tồn” qua gần 100 triệu năm tiến hóa.

Theo ông Xing Lida, mỗi mảnh hổ phách giống như một “viên nang thời gian” lưu giữ lịch sử Trái đất, và những dấu vết bệnh tật chính là chú thích đặc biệt trong câu chuyện tiến hóa ấy.

Phát hiện hiếm hoi về tình trạng bệnh lý của một sinh vật sống cách đây 99 triệu năm đang mở ra cánh cửa mới để giới khoa học tìm hiểu sâu hơn về nguồn gốc và sự tiến triển của bệnh tật trong lịch sử sự sống trên hành tinh.