Theo dữ liệu từ Our World in Data, cuối tháng 7, đã có khoảng 3,7 tỷ người được tiêm liều vaccine đầu tiên. Dù vậy ự không đồng đều trong chương trình tiêm chủng đã khiến những thành công của chiến dịch giảm sút.

Trong số 480 triệu người (6,2% dân số toàn cầu) đã được tiêm hai mũi vaccine vào cuối tháng 6, hơn một nửa là công dân của Mỹ và Trung Quốc. Ít nhất phải đến năm 2024 các quốc gia mới có đủ nguồn cung vaccine phục vụ chương trình tiêm chủng.

Trước đó, tại Hội nghị Thượng đỉnh G7 tổ chức ở Anh, những nền công nghiệp phát triển nhất thế giới đã cam kết tài trợ thêm 1 tỷ liều vaccine Covid-19 cho các nước nghèo hơn trong hai năm 2021 và 2022. Trung Quốc khẳng định tiếp tục chương trình phân phối vaccine với 250 triệu liều đã cung cấp cho các quốc gia khác, Mỹ cũng cam kết chuyển giao 500 triệu liều chủ yếu thông qua cơ chế COVAX. Hiện chưa đầy 1% trong hàng tỷ liều vaccine được đưa đến các nước thu nhập thấp.

COVAX cho biết để đạt được mục tiêu tiêm cho 20% người dân ở 92 quốc gia thu nhập thấp vào cuối năm, cơ chế này vẫn cần thêm khoảng 2,8 tỷ USD nữa. Trong khi đó, các đợt bùng phát sẽ kéo dài giai đoạn suy thoái của nền kinh tế toàn cầu. Các biến chủng dễ lây lan và “chết chóc” càng có thời gian ủ bệnh, lây nhiễm, và đột biến.

Foreign Policy nhận định trong thời điểm hiện tại, các quốc gia cần nỗ lực khẩn cấp để chung tay tài trợ cho COVAX và Gavi. Trong khoản ngân sách 9,5 tỷ USD hiện tại, các chính phủ đóng góp tới 8,8 tỷ USD, còn lại thuộc về các công ty, tổ chức xã hội và quỹ từ thiện.

Gavi đã tự hợp tác với các quốc gia và tổ chức phi chính phủ để phân phối vaccine và vận hành các chương trình tiêm chủng. Trước đó, liên minh này đã hỗ trợ tiêm chủng cho gần 900 triệu trẻ em đối với các bệnh truyền nhiễm.

Liên Hợp Quốc cần đi đầu trong nỗ lực gây quỹ để thu hút đóng góp lớn hơn từ các cá nhân và tổ chức từ thiện cho cơ chế hợp tác này.

Dù nhiều tổ chức từ thiện đã góp tiền cho Gavi, khoản ngân sách thu được từ nhóm này vẫn chưa nhiều, với chỉ khoảng 331 triệu USD. Gần một nửa trong số đó đến từ Quỹ từ thiện Bill & Melinda Gates. Theo một nghiên cứu của UBS, hơn 260.000 quỹ tài trợ ở 39 quốc gia, với tổng tài sản hơn 1,5 nghìn tỷ USD, chi hàng năm khoảng 150 tỷ USD.

Liên Hợp Quốc cũng có thể gây quỹ từ 6.000 doanh nghiệp tham gia trong Hiệp ước Toàn cầu của Liên Hợp Quốc. Nếu chỉ có 30 công ty trong nhóm cam kết mỗi nơi 10 triệu USD, nguồn quỹ Gavi thu được vẫn cao gấp đôi số tiền đóng góp hiện tại.

Trong khi đó, tiêm chủng toàn cầu là một yêu cầu cấp bách. Đây cũng là một hoạt động giúp mang lại lợi nhuận lâu dài. Sự phục hồi của nền kinh tế phụ thuộc vào việc triển khai tiêm chủng. 

Cách tiếp cận tương tự có thể được áp dụng đối với các mục tiêu khác của Liên Hợp Quốc ngoài chiến dịch tiêm chủng. Chấm dứt đại dịch chỉ là bước đầu tiên trong quá trình phục hồi. 

Nếu cơ chế hợp tác hiện tại không thể giúp thế giới hồi phục, nguy cơ bất bình đẳng và mất lòng tin xảy ra đối với Liên Hợp Quốc và các nước thành viên sẽ ngày càng gia tăng. Thế giới cần huy động tinh thần và nguồn lực vào các “trục ảnh hưởng” như Gavi và COVAX để tạo cơ hội khôi phục và đặt nền móng giải quyết các cuộc khủng hoảng trong tương lai.

Thanh Mai