Chúng tôi đang ở trong hộp kính của một chiếc thuyền gondola, một phần của cáp treo chở khách dài nhất thế giới, lặng lẽ bay dọc theo chặng đường dài gần 5 dặm, và khoảng 50 tầng trên mặt biển xanh ngọc ngay ngoài khơi đảo Phú Quốc ở phía Nam Việt Nam. Vào buổi chiều tháng ba rực rỡ này, hàng trăm chiếc thuyền đánh cá bằng gỗ đầy màu sắc lốm đốm với làn nước trong như pha lê bên dưới khi chúng tôi hướng về đảo Hòn Thơm.

Trên đường về, khi chuyến đi kéo dài 20 phút sắp kết thúc, nhà ga Phú Quốc và thị trấn mới xây dựng xung quanh hiện ra trong tầm mắt. Nhà ga trông giống như một khu vực đúc sẵn quy mô đầy đủ của Đấu trường La Mã và thị trấn là một bản sao công phu của một thành phố ven biển của Ý hoàn chỉnh với tháp chuông khổng lồ, đài phun nước kiểu baroque trong quảng trường và tàn tích La Mã giả. 

Trải ra xung quanh là hàng trăm tòa nhà bậc thang màu phấn - và gần như hoàn toàn trống rỗng - nằm dọc các con phố có tên Venice, Amalfi, Positano và Sorrento.

"Nó trông giống như Disneyland", Tomek Tabaka, 44 tuổi, thuộc nhóm bốn người bạn Ba Lan đi du lịch cùng nhau, nói "hoặc có thể là 'The Truman Show'".

Công trình du lịch khổng lồ gồm hai phần này, được gọi là Sun World Hon Thom và Sunset Town, là một trong những điểm tham quan nhân tạo đáng kinh ngạc nhất của Việt Nam.

Việc neo nó bằng cáp treo đang là xu hướng ở Việt Nam, quốc gia đang ở giữa thời kỳ phát triển cáp treo. Việt Nam là nơi có bốn tuyến cáp treo dài nhất thế giới, tất cả đều được xây dựng trong thập kỷ qua, cho thấy sự chuyển đổi ngoạn mục của nền kinh tế và ngành du lịch Việt Nam.

Steven Dale, người sáng lập Dự án Gondola, một trang web theo dõi ngành, cho biết hầu hết sự tăng trưởng trong ngành cáp treo toàn cầu là ở thị trường du lịch và vận chuyển đô thị, và hầu hết hoạt động trong lĩnh vực du lịch là ở châu Á. Và ở châu Á, một trong những quốc gia phát triển cáp treo thành công nhất là Việt Nam.

Ông Dale, người lập kế hoạch chính của tập đoàn vận chuyển cáp treo SCJ Alliance, một công ty tư vấn có trụ sở tại bang Washington, cho biết: "Trên cơ sở bình quân đầu người, tôi đoán rằng Việt Nam có nhiều hơn bất kỳ quốc gia châu Á nào khác". 

Theo dữ liệu từ các nhà sản xuất cáp treo, khoảng 26 tuyến cáp treo đã được xây dựng tại hàng chục địa điểm trên khắp Việt Nam trong hai thập kỷ qua. Tất nhiên, hàng trăm thang máy trượt tuyết đã được xây dựng ở châu Âu trong cùng thời kỳ. Nhưng Việt Nam đáng chú ý ở tốc độ phát triển nhanh chóng các cơ sở phục vụ du lịch.

Hầu hết các hệ thống của Việt Nam được xây dựng bởi Tập đoàn Doppelmayr của Áo, một trong hai tập đoàn thống trị ngành, cho Sun Group, một trong những nhà phát triển du lịch và bất động sản lớn nhất nước. 

Những người sáng lập Sun Group đã kiếm bộn tiền nhờ bán mì ăn liền ở Ukraina trước khi quay trở lại Việt Nam vào năm 2007 để gây tiếng vang trong lĩnh vực du lịch trên Bà Nà Hills ở Đà Nẵng, bắt đầu bằng tuyến cáp treo dài 3,6 dặm (5,8 km) lên đỉnh.

Công ty đã bổ sung thêm một số cáp treo trên Bà Nà Hills, trong đó có tuyến cáp treo một dây dài nhất thế giới vào năm ngoái. Theo thời gian, nó đã biến nơi từng là một trạm đồi kiểu Pháp thành Sun World Ba Na Hills, một công viên giải trí theo phong cách châu Âu với một ngôi làng Pháp và nhà thờ Gothic giả, công viên giải trí dưới lòng đất, những lâu đài cổ tích và một cây cầu dường như được giữ bởi hai bàn tay khổng lồ đã trở thành một hiện tượng trực tuyến. 

Lãnh đạo Sun Group nhấn mạnh việc phá kỷ lục cáp treo qua từng dự án, như thể thực hiện sứ mệnh yêu nước nhằm tạo ra những công trình du lịch nổi tiếng thế giới tại Việt Nam.

Sáu điểm tham quan Sun World có cáp treo của công ty tự hào có chín Kỷ lục Guinness Thế giới, bao gồm cáp treo ba dây dài nhất tại Phú Quốc (7,9 km); cabin cáp treo lớn nhất (230 hành khách) trên tuyến xe điện Hạ Long; tháp cáp treo cao nhất (215 m), dọc tuyến tới đảo Cát Bà; và độ cao thẳng đứng lớn nhất (1,41 km) lên đỉnh núi Phan-xi-păng - đỉnh núi cao nhất Việt Nam - ở phía Bắc ở Sa Pa.

Vận tải carbon thấp hay phát triển quá mức?

Cáp treo có thể được coi là thành tựu kỹ thuật đáng kinh ngạc giúp tiếp cận dễ dàng đến những nơi xa xôi, đỉnh cao của phương tiện giải trí giao thông và lượng khí thải carbon thấp. Nhưng chúng thường là một phần của các khu phức hợp du lịch đại chúng, và một số du khách, người dân và các nhà hoạt động môi trường coi chúng là những vết sẹo trên cảnh quan và là triệu chứng của sự phát triển quá mức của các tập đoàn hùng mạnh.

Các nhà môi trường đang lo lắng về các kế hoạch có lúc có lúc không của Sun Group đối với đảo Cát Bà, cạnh Vịnh Hạ Long nổi tiếng ở phía Đông Bắc Việt Nam, bao gồm mạng lưới cáp treo, khu nghỉ dưỡng, sân gôn và cảng tàu du lịch – tất cả trong khu vực được UNESCO chỉ định là Khu dự trữ sinh quyển.

Nhưng ở phía Tây Bắc, gần đỉnh núi Phan-xi-păng, nơi Sun Group khánh thành khu phức hợp mang chủ đề Phật giáo vào năm 2018, du khách Thái Lan Suvisa Vathananond và Patrick Tunhapong, đều 44 tuổi, coi dự án là sự cân bằng tốt giữa bảo tồn và phát triển.

Họ đã lên đến đỉnh trong một chiếc thuyền gondola bị bao phủ bởi những đám mây dày, như thể bị mắc kẹt trong một bong bóng xà phòng có khói bao quanh, trước khi cuối cùng lao vào khoảng không gần đỉnh, cách bầu trời hai dặm. 

Ở đó, những dãy rừng rậm rạp nằm trên thềm mây bông, mang đến tầm nhìn ra quần thể đỉnh núi được mô phỏng theo các ngôi chùa Việt Nam thế kỷ 16, bao gồm tháp chuông 10 tầng, mạng lưới cầu thang bằng đá và tượng Phật ngồi khổng lồ. Không có trò chơi giải trí, không có khách sạn, không có bản sao của các địa danh châu Âu.

Ông Tunhapong, người giúp bà Vathananond điều hành các chuyến tham quan lịch sử Chiangmai của miền Bắc tại thành phố nổi tiếng của Thái Lan ở vùng đồi phía Bắc, cho biết: "Người ta nói rằng ngọn núi này rất linh thiêng đối với người Việt Nam, vì vậy bạn mong đợi những ngôi đền và tượng Phật lớn". "Bà tôi có thể lên đây và nếu tôi khỏe và trẻ thì tôi cũng có thể leo lên đây. Việc thêm vào một cảnh quan chỉ là một việc nhỏ so với việc có một cái bẫy du lịch lớn ở tận đây. Đó là một sự thỏa hiệp tốt".

Xuống dưới chân núi ở thị trấn Sa Pa, các ý kiến trái chiều hơn. Theo chính quyền Sa Pa, Sa Pa chỉ đón 65.000 khách du lịch vào năm 2010, trước khi đường cao tốc từ Hà Nội được xây dựng vào năm 2014 và cáp treo được khánh thành vào năm 2016. Đến năm 2019, lượng du khách đã tăng vọt lên 3,3 triệu, theo chính quyền Sa Pa, và đạt 2,5 triệu vào năm ngoái trong sự phục hồi sau đại dịch.

Vu Han, 26 tuổi, người đến thăm mừng sinh nhật lần thứ 60 của mẹ cô, thích cách cáp treo giúp ngọn núi dễ tiếp cận hơn nhưng không thích sự phát triển không kiểm soát của thị trấn.

Bà Vũ, người đang làm việc cho một tổ chức giáo dục và chăm sóc sức khỏe phi chính phủ ở TP.HCM, cho biết: "Tôi thấy cuộc sống của họ ngày càng tốt hơn và du lịch đang phát triển của tỉnh". "Nhưng tôi vẫn thấy có quá nhiều tòa nhà, quá nhiều khách sạn khổng lồ đang hủy hoại cảnh quan. Và tôi thấy rất nhiều đứa trẻ đi khắp nơi xin tiền".

Phil Hoolihan, người điều hành các tour du lịch ETHOS ở Sa Pa, cho biết đường sá và trường học đã được cải thiện nhiều trong 20 năm qua, cùng với hướng dẫn viên người Hmong dẫn đầu những chuyến đi xuyên qua ruộng bậc thang và các làng dân tộc trên đồi.

Ông nói, một lợi ích ngoài ý muốn của cáp treo là vì đỉnh núi thu hút hàng nghìn du khách mỗi ngày nên họ "không đi khắp nơi và các ngôi làng vẫn thực sự mang tính truyền thống".

Một số người dân Hmong nhìn thấy những nhược điểm nhất định, lưu ý rằng nhiều người khuân vác và hướng dẫn viên từng dẫn đường leo núi Fanxipan đã nghỉ việc. Và họ phàn nàn rằng hầu hết số tiền thu được từ du khách đều rơi vào túi các công ty lớn như Sun Group trong khi giá đất, nhà ở và thực phẩm leo thang.

Chủ tịch Tập đoàn Sun Group, Đặng Minh Trường, trong văn bản trả lời các câu hỏi, đã nhấn mạnh hàng nghìn việc làm được tạo ra bởi Sun World và cách các dự án "giúp củng cố cộng đồng và góp phần làm giàu cho xã hội". Ông cũng lưu ý mong muốn của công ty là giúp người Việt Nam tiếp cận "kỳ quan thiên nhiên bất tận" của đất nước họ và "đánh dấu Việt Nam là điểm đến 'phải đến' trên bản đồ du lịch toàn cầu".

Rẻ hơn đường bộ

Ông Dale, chuyên gia cáp treo cho biết, địa hình Việt Nam với nhiều núi, rừng và hải đảo rất phù hợp cho cáp treo, có thể được xây dựng nhanh hơn, rẻ hơn và ít gây thiệt hại về môi trường hơn so với đường bộ.

Chúng cũng có ý nghĩa đối với một quốc gia đang phát triển với khoảng 100 triệu dân với tầng lớp trung lưu đang phát triển nhanh chóng, những người không dễ dàng chi trả cho một chuyến đi đến Rome hoặc Paris, nhưng có thể mua vé cáp treo khứ hồi từ 25 đến 45 USD để thưởng thức hương vị châu Âu giả mạo.

Lý Trần, 34 tuổi, dạy ngành khách sạn tại một trường đại học ở TP.HCM trước khi chuyển đến Bồ Đào Nha để học tiến sĩ du lịch, đã cùng đối tác người Bồ Đào Nha đến thăm Hòn Thơm - hòn đảo tư nhân nhỏ thuộc sở hữu của Sun Group, nơi có cáp treo Phú Quốc dẫn tới một công viên nước rộng lớn. 

Công ty có kế hoạch bổ sung thêm hai công viên giải trí, ba khu nghỉ dưỡng, một tòa nhà chọc trời tương lai và hàng trăm biệt thự. Cặp đôi đang nghỉ ngơi trong một quán cà phê rợp bóng cọ trong khi những người bạn du lịch của họ vui đùa trên những đường trượt nước khổng lồ, đầy màu sắc.

Bà Trần cho biết người Việt Nam đánh giá cao các tổ hợp du lịch như Sun World được tổ chức tốt và sạch sẽ. Bà nói, cáp treo cũng có ý nghĩa vì du khách Việt Nam tiếp cận việc tham quan khác với người phương Tây.

Cô nói: "Khi bạn nhìn thấy người phương Tây đi tham quan, họ sẽ đi giày và quần áo thể thao. Nhưng nếu bạn thấy người Việt Nam, họ thường mặc áo dài, đi dép hoặc giày cao gót. Họ muốn mình thật xinh đẹp để chụp ảnh".

Đối với Frank Ngo, 41 tuổi, một nhà trị liệu vật lý đến từ Anaheim, California, có cha mẹ là người Việt Nam, cáp treo mang đến một viễn cảnh bất ngờ. Anh và vợ, Karen Do, 34 tuổi, trong chuyến đi đầu tiên đến Việt Nam kể từ khi còn là thiếu niên, đã rất ngạc nhiên trước những tiến bộ của đất nước và hành trình thuận lợi trên thuyền gondola trở về Phú Quốc.

"Thật điên rồ khi nhìn ra biển như thế. Cha mẹ tôi là thuyền nhân. Họ đã ở ngoài biển khoảng năm ngày", ông Ngô nói khi chúng tôi bước vào nhà ga mang phong cách Colosseum. "Tôi đang tưởng tượng mình là họ trên thuyền; Tôi đang cố gắng giải quyết vấn đề đó".

(Nguồn: The New York Times)