Tháng 4/2024, Nguyễn Thị Kim Thanh chính thức trở thành viện sĩ của Viện Hàn lâm châu Âu (AE) tổ chức học thuật quy tụ hơn 5.500 học giả thuộc nhiều lĩnh vực, trong đó có hàng chục nhà khoa học từng đoạt giải Nobel. Đây là lần đầu tiên một nhà khoa học người Việt được ghi danh vào mạng lưới uy tín này.

GS Nguyễn Thị Kim Thanh, người phụ nữ đưa khoa học Việt vào Viện Hàn lâm châu Âu

Đằng sau danh vị là một quy trình tuyển chọn khắt khe, ứng viên phải được đề cử bởi các nhà khoa học có uy tín, trải qua thẩm định độc lập về hồ sơ học thuật và thành tựu nghiên cứu trước khi được hội đồng khoa học bỏ phiếu thông qua. Vì vậy, việc góp mặt trong AE được xem là thước đo quan trọng về uy tín học thuật ở tầm quốc tế.

Ở vai trò viện sĩ, cuối năm 2024, bà được mời tham dự hội nghị thường niên của Viện tại Wrocław (Ba Lan), nơi quy tụ các nhà khoa học hàng đầu châu Âu, đồng thời trình bày những nghiên cứu mới nhất trong lĩnh vực vật liệu nano ứng dụng y sinh.

Hiện là Giáo sư Vật lý Y sinh tại University College London, Nguyễn Thị Kim Thanh được biết đến như một trong những nhà khoa học tiên phong trong nghiên cứu vật liệu nano hướng tới ứng dụng y học.

Trọng tâm nghiên cứu của bà là các hạt nano từ tính và plasmonic những vật liệu có khả năng tương tác đặc biệt với từ trường và ánh sáng. Từ nền tảng này, các công trình của bà đã mở ra nhiều hướng ứng dụng quan trọng: Hỗ trợ chẩn đoán hình ảnh với độ chính xác cao; Điều trị ung thư bằng phương pháp tăng nhiệt cục bộ ; Phát triển vật liệu phục vụ y học tái tạo.

Điểm đáng chú ý là hướng tiếp cận của bà không dừng ở nghiên cứu cơ bản, mà tập trung vào chuyển giao sang ứng dụng lâm sàng một bước chuyển khó nhưng mang tính quyết định đối với khoa học hiện đại. Chính sự dịch chuyển này giúp các nghiên cứu nano tiến gần hơn tới thực tiễn điều trị, thay vì chỉ tồn tại trong phòng thí nghiệm.

Dấu mốc viện sĩ AE là kết quả của một quá trình tích lũy học thuật bền bỉ, được ghi nhận qua nhiều giải thưởng quốc tế uy tín.

GS Nguyễn Thị Kim Thanh

Năm 2025, bà nhận giải thưởng đổi mới sáng tạo của UCL, vinh danh các nhà khoa học có đóng góp nổi bật trong chuyển giao tri thức. Trước đó, bà được Liên minh quốc tế về hóa học cơ bản và hóa học ứng dụng trao danh hiệu nữ khoa học gia xuất sắc năm 2023 ; Liên hiệp Hiệp hội Công nghiệp hóa chất và Hiệp hội Hóa học Hoàng gia Anh vinh danh với giải Thomas Graham; Rosalind Franklin Award của Viện Hàn lâm khoa học Anh.

Những giải thưởng này không chỉ ghi nhận thành tựu nghiên cứu, mà còn phản ánh tầm ảnh hưởng của bà trong việc định hình hướng phát triển của lĩnh vực vật liệu nano y sinh.

Sinh năm 1975, GS Nguyễn Thị Kim Thanh tốt nghiệp ngành hóa học tại Đại học Quốc gia Hà Nội trước khi tiếp tục học tập và nghiên cứu tại Hà Lan và Anh, nơi bà nhận bằng Tiến sĩ năm 1998.

Năm 2013, bà trở thành giáo sư người Việt đầu tiên tại UCL một trong những đại học hàng đầu thế giới. Đây là dấu mốc cho thấy sự hội nhập thành công của một nhà khoa học Việt Nam trong môi trường học thuật quốc tế có tính cạnh tranh cao.

Con đường khoa học của bà không phải là những bước tiến đột ngột, mà là quá trình tích lũy dài hạn từ nghiên cứu cơ bản, xây dựng nhóm nghiên cứu, công bố quốc tế đến dẫn dắt các dự án liên ngành. Sự bền bỉ này tạo nên nền tảng cho những bước ngoặt mang tính đột phá.

Bên cạnh nghiên cứu, GS Nguyễn Thị Kim Thanh còn dành nhiều tâm huyết cho việc kết nối cộng đồng khoa học Việt Nam.

Năm 2014, bà sáng lập Viện Hàn lâm Trẻ Việt Nam (VYA), với mục tiêu xây dựng mạng lưới các nhà khoa học trẻ trong và ngoài nước. Dưới sự dẫn dắt của bà, VYA đã trở thành diễn đàn trao đổi học thuật và thúc đẩy hợp tác quốc tế.

Một dấu ấn nổi bật là Hội thảo các Viện Hàn lâm Trẻ thế giới lần thứ 4 năm 2019 tại Đà Nẵng, quy tụ nhiều nhà khoa học trẻ quốc tế, thảo luận về vai trò của khoa học trong đổi mới sáng tạo và chính sách toàn cầu. Tại đây, một tuyên bố chung về nguyên tắc vận hành các viện hàn lâm trẻ đã được thông qua và sau đó công bố tại Diễn đàn Khoa học Thế giới ở Budapest.

Không chỉ dừng ở các hoạt động học thuật, bà còn tích cực tham gia các sáng kiến giáo dục cộng đồng. Năm 2023, bà sử dụng tiền thưởng từ giải Rosalind Franklin để tổ chức trại khoa học tại Anh cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, giúp các em tiếp cận môi trường nghiên cứu và khơi dậy niềm đam mê khoa học.