Thành phố cổ Pergamon ở miền tây Thổ Nhĩ Kỳ.

Đăng tải trên tạp chí Journal of Archaeological Science Reports, công trình nghiên cứu phân tích một chiếc lọ thủy tinh có niên đại khoảng 1.900 năm, được khai quật tại thành phố cổ Pergamon (nay là Bergama, tỉnh Izmir, Thổ Nhĩ Kỳ).

Đây từng được biết đến là một trung tâm y học lớn của đế chế La Mã và cũng là quê hương của danh y Galen, người có ảnh hưởng sâu rộng đến nền y học phương Tây suốt nhiều thế kỷ.

Bên trong chiếc lọ, các nhà nghiên cứu phát hiện những mảnh cặn màu nâu sẫm. Thông qua phương pháp phân tích sắc ký khí – khối phổ, họ xác định sự hiện diện của các hợp chất sinh học đặc trưng của hệ tiêu hóa như coprostanol và 24-ethylcoprostanol. Đây là những dấu hiệu cho thấy chất chứa trong lọ nhiều khả năng có nguồn gốc từ phân người.

Không dừng lại ở đó, mẫu vật còn chứa các hợp chất từ cây xạ hương. Theo nhóm nghiên cứu, loại thảo mộc này có thể được thêm vào nhằm khử mùi và hỗ trợ việc sử dụng trong điều trị.

Những mảnh cặn màu nâu được tìm thấy có chứa các hợp chất sinh học đặc trưng của hệ tiêu hóa

Trong các văn bản y học cổ đại, những tên tuổi lớn như Hippocrates, Pliny the Elder và Galen đều từng đề cập đến việc sử dụng phân động vật, thậm chí cả phân người, để chữa các bệnh viêm nhiễm, rối loạn sinh sản và nhiều vấn đề sức khỏe khác.

Tuy nhiên cho đến nay, giới khoa học vẫn thiếu bằng chứng vật lý trực tiếp chứng minh thực hành này thực sự được áp dụng. Phát hiện tại Pergamon vì thế được đánh giá là cột mốc quan trọng, xác nhận rằng việc dùng phân làm thuốc không chỉ tồn tại trên lý thuyết mà đã được đưa vào thực tế điều trị.

Nhóm nghiên cứu cho rằng trong xã hội cổ đại, ranh giới giữa mỹ phẩm, nghi lễ và y học khá linh hoạt. Nhiều loại thuốc mỡ và chế phẩm khi đó vừa mang mục đích chữa bệnh, vừa phục vụ chăm sóc cơ thể hoặc nghi thức tôn giáo.

Việc sử dụng phân trong y học tiếp tục tồn tại suốt thời Trung cổ, trước khi dần bị loại bỏ vào thế kỷ 18 do những lo ngại ngày càng lớn về nguy cơ lây nhiễm.

Vào thời La Mã, chai thủy tinh có cổ dài thường được dùng để đựng nước hoa.

Dù có vẻ gây tranh cãi, ý tưởng tận dụng vi sinh vật từ phân để điều trị bệnh không hoàn toàn xa lạ với y học ngày nay. Hiện đại, phương pháp ghép vi sinh vật đường ruột (fecal transplant) đang được nghiên cứu và áp dụng trong điều trị một số bệnh lý, với quy trình kiểm soát nghiêm ngặt nhằm đảm bảo an toàn.

Theo các chuyên gia, phát hiện tại Pergamon không chỉ giúp làm sáng tỏ cách người La Mã cổ đại tiếp cận vấn đề bệnh tật và vệ sinh, mà còn mang đến cái nhìn sâu hơn về lịch sử phát triển của y học. Đây là một trong số ít bằng chứng vật lý còn tồn tại về một thực hành điều trị từng gây nhiều tranh luận trong suốt chiều dài lịch sử nhân loại.