Một phụ nữ vừa xử lý công việc trên máy tính, vừa trao đổi qua điện thoại và theo dõi tài liệu. Hình ảnh này thường được gắn với quan niệm phụ nữ “giỏi đa nhiệm”, dù nghiên cứu chưa cho thấy họ vượt trội nam giới ở phần lớn nhiệm vụ.

Một người vừa trả lời điện thoại, vừa nhìn màn hình máy tính, thỉnh thoảng ghi vài dòng ra giấy. Hình ảnh như vậy rất dễ đi kèm một nhận xét quen thuộc rằng phụ nữ “giỏi làm nhiều việc cùng lúc hơn đàn ông”.

Nhưng một nghiên cứu đăng trên Psychological Research tháng 5/2026 cho thấy câu chuyện phức tạp hơn. Trong thí nghiệm mô phỏng tình huống phải xử lý nhiều việc cùng lúc, nữ và nam tham gia đạt kết quả khá tương đồng ở phần lớn nhiệm vụ. Khác biệt rõ nhất không nằm ở khả năng hoàn thành toàn bộ khối công việc mà ở một nhiệm vụ liên quan đến trò chuyện.

Kết quả này đặt lại câu hỏi về một định kiến tưởng như có lợi cho phụ nữ. Nếu phụ nữ được mặc định là người có thể cùng lúc nhớ lịch, trả lời người khác, xử lý công việc và theo dõi những việc đang diễn ra xung quanh, lời khen về “khả năng đa nhiệm” rất dễ chuyển thành kỳ vọng rằng họ nên đảm đương nhiều việc hơn.

Khác biệt xuất hiện ở một nhiệm vụ, không phải mọi nhiệm vụ

Nhóm nghiên cứu của André J. Szameitat và Diana P. Szameitat thiết kế một bài kiểm tra gồm năm nhiệm vụ được thực hiện trong cùng khoảng thời gian, nhằm tạo ra bối cảnh gần với đời sống hơn các bài kiểm tra nhận thức đơn lẻ trên máy tính.

Phân tích cuối cùng của thí nghiệm đầu tiên gồm 37 nữ và 41 nam. Ở bốn trong năm nhiệm vụ, nhóm nghiên cứu không tìm thấy khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa nữ và nam. Riêng ở phần trò chuyện, người tham gia nam bỏ qua câu hỏi nhiều hơn gấp đôi nhóm nữ. Khi đã trả lời, chất lượng và tốc độ câu trả lời giữa hai nhóm lại không khác biệt đáng kể.

Nói cách khác, kết quả không cho phép kết luận phụ nữ nhìn chung có năng lực đa nhiệm tốt hơn nam giới. Điểm khác biệt được quan sát chủ yếu nằm ở việc duy trì tương tác bằng lời nói trong lúc đang phải làm nhiều việc khác.

Điều này quan trọng bởi những gì người ngoài nhìn thấy chưa chắc trùng với khả năng thực tế. Ở thí nghiệm thứ hai, 160 người quan sát xem video những người tham gia thực hiện bài đa nhiệm. Phụ nữ trong video thường được đánh giá là kiểm soát tình huống tốt hơn, làm việc tốt hơn và ít căng thẳng hơn nam giới. Những đánh giá này chịu ảnh hưởng mạnh từ cách người thực hiện duy trì phần trò chuyện.

Một người vẫn trả lời khi đang bận có thể tạo cảm giác họ đang “xoay xở tốt mọi việc”, ngay cả khi kết quả ở những nhiệm vụ còn lại không khác nhiều so với người ít trò chuyện hơn.

Một hành vi dễ quan sát như tiếp tục trò chuyện trong khi đang làm việc khác có thể ảnh hưởng đến cách người xung quanh đánh giá khả năng đa nhiệm. Nguồn: Yan Krukau/Pexels.

Từ khả năng được nhìn thấy đến một khuôn mẫu giới

Đây cũng là điểm cần thận trọng khi diễn giải nghiên cứu. Mẫu người tham gia tương đối nhỏ, được tuyển tại một trường đại học ở Anh và nghiên cứu so sánh theo giới tính sinh học của người tham gia. Kết quả không đại diện cho toàn bộ phụ nữ và nam giới, càng không thể chuyển trực tiếp thành kết luận về người Việt Nam.

Nhóm tác giả cũng không chứng minh phụ nữ có một lợi thế sinh học chung về làm nhiều việc cùng lúc. Ngược lại, chính nghiên cứu nhắc lại rằng các công trình trước đó chưa tìm thấy bằng chứng nhất quán cho nhận định nữ giới vượt trội nam giới về đa nhiệm.

Giá trị đáng chú ý của kết quả mới nằm ở một hướng khác. Một hành vi dễ quan sát như tiếp tục trò chuyện trong lúc bận có thể ảnh hưởng mạnh đến cách người khác đánh giá năng lực đa nhiệm của một người. Từ những quan sát kiểu này, một khuôn mẫu xã hội có thể được củng cố dù khả năng thực hiện nhiều nhiệm vụ nhìn chung không khác biệt rõ.

Khuôn mẫu “phụ nữ giỏi đa nhiệm” nghe tích cực hơn những định kiến trực tiếp hạ thấp năng lực phụ nữ. Tuy nhiên, một định kiến tích cực vẫn có thể tạo ra hệ quả bất lợi nếu nó biến thành tiêu chuẩn ứng xử.

Trong gia đình, người được coi là “giỏi xoay xở” có thể dần trở thành người nhớ lịch học của con, chuẩn bị đồ dùng, theo dõi việc nhà, nhắc các thành viên và đồng thời xử lý công việc riêng. Ở nơi làm việc, một người quen đáp ứng nhiều yêu cầu cùng lúc cũng có thể trở thành người thường được giao thêm những đầu việc nhỏ nhưng liên tục.

Nghiên cứu năm 2026 không kiểm nghiệm trực tiếp những hệ quả này. Nhưng đặt kết quả của nó cạnh dữ liệu sử dụng thời gian giúp thấy vì sao một định kiến tưởng như vô hại đáng được xem xét kỹ hơn.

Việt Nam cho thấy khoảng cách nằm ở lượng việc phải làm

Báo cáo về sử dụng thời gian do UN Women công bố tháng 3/2026 sử dụng dữ liệu Việt Nam năm 2022 cho thấy phụ nữ dành trung bình 154 phút mỗi ngày cho việc nhà không lương và 78 phút cho chăm sóc không lương. Tổng thời gian là 232 phút.

Ở nam giới, hai con số tương ứng là 50 phút và 22 phút, tổng cộng 72 phút. Khoảng cách giữa hai giới lên tới 160 phút mỗi ngày.

Những con số này không chứng minh phụ nữ có khả năng đa nhiệm tốt hơn. Chúng cho thấy phụ nữ đang dành nhiều thời gian hơn đáng kể cho các hoạt động gia đình và chăm sóc. Khi một người phải đồng thời xử lý nhiều trách nhiệm, việc họ thành thạo hơn với một số cách tổ chức hoặc chuyển đổi công việc có thể phản ánh kinh nghiệm và sự thích nghi, chứ không nhất thiết là một năng lực bẩm sinh gắn với giới.

Đây cũng là lý do nên thận trọng với lời giải thích kiểu “phụ nữ vốn giỏi việc nhà hơn” hay “phụ nữ tự nhiên biết lo nhiều thứ cùng lúc”. Những nhận xét như vậy dễ biến phân công công việc đang tồn tại thành một đặc điểm tự nhiên của phụ nữ.

Công việc có trả lương và trách nhiệm gia đình có thể diễn ra trong cùng một khoảng thời gian. Dữ liệu Việt Nam cho thấy phụ nữ vẫn dành nhiều thời gian hơn nam giới cho việc nhà và chăm sóc không lương. Nguồn: Ketut Subiyanto/Pexels.

Lời khen không nên trở thành lý do để giao thêm việc

Một cách nhìn công bằng hơn là tách năng lực cá nhân khỏi vai trò giới. Có người xử lý nhiều việc cùng lúc tốt, có người cần hoàn thành tuần tự từng việc. Sự khác biệt giữa các cá nhân có thể lớn hơn rất nhiều so với một khuôn mẫu đơn giản chia theo nữ và nam.

Với gia đình, câu hỏi quan trọng không phải ai “giỏi đa nhiệm” hơn mà là tổng lượng việc đang được chia như thế nào. Người nào nhớ lịch khám, chuẩn bị bữa ăn, theo dõi việc học, giữ liên lạc với trường, mua đồ dùng, chăm người già và xử lý những việc phát sinh? Những công việc nhỏ khi đứng riêng có vẻ không đáng kể, nhưng khi cùng tồn tại chúng tạo thành một khối trách nhiệm liên tục.

Ở nơi làm việc cũng vậy. Khả năng trả lời nhanh, ghi nhớ nhiều đầu việc hoặc hỗ trợ đồng nghiệp không nên tự động trở thành lý do để một người nhận thêm nhiệm vụ không được ghi nhận trong mô tả công việc.

Nếu phụ nữ và nam giới có năng lực tương đương ở phần lớn bài kiểm tra đa nhiệm, như nghiên cứu năm 2026 quan sát được, điều đáng xem lại không phải là giới nào “làm nhiều việc giỏi hơn”. Câu hỏi sát hơn với bình đẳng giới là vì sao một giới thường được kỳ vọng phải làm nhiều việc cùng lúc hơn và những phần việc đó có được chia sẻ, ghi nhận tương xứng hay không.

Đừng đọc nghiên cứu này thành “phụ nữ đa nhiệm tốt hơn”

Nghiên cứu năm 2026 gồm 37 nữ và 41 nam trong phân tích của thí nghiệm đầu tiên. Bốn trong năm nhiệm vụ không có khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm.

Khác biệt xuất hiện ở nhiệm vụ trò chuyện, khi nam giới bỏ qua nhiều câu hỏi hơn nữ giới. Nghiên cứu thứ hai cho thấy hành vi này ảnh hưởng đến cách người quan sát đánh giá khả năng kiểm soát và thực hiện đa nhiệm.

Mẫu nghiên cứu được tuyển tại Anh và không đại diện cho dân số Việt Nam. Vì vậy kết quả phù hợp để thảo luận về khuôn mẫu giới, không phải để kết luận nữ hay nam Việt Nam có năng lực đa nhiệm tốt hơn.