Lê Thị Hải Anh tốt nghiệp Thủ khoa ngành Khoa học Máy tính, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội

Đối với nhiều sinh viên công nghệ, đích đến sau khi ra trường là những doanh nghiệp lớn cùng mức thu nhập hấp dẫn. Nhưng với Lê Thị Hải Anh, thủ khoa ngành Khoa học Máy tính, Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội), lựa chọn lại nằm ở một hướng khác: tiếp tục ở lại phòng thí nghiệm để theo đuổi nghiên cứu khoa học và học lên bậc Thạc sĩ.

Quyết định ấy không phải lựa chọn nhất thời mà là kết quả của hành trình bền bỉ bắt đầu từ những năm học phổ thông. Sinh ra trong gia đình có mẹ là giáo viên Toán THCS, Hải Anh lớn lên cùng những con số và sớm hình thành tư duy logic. Sau quãng thời gian học tập tại lớp chuyên Toán 1, Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh, cô quyết định theo học ngành Khoa học Máy tính vì bị cuốn hút bởi câu hỏi: máy tính thực sự hoạt động như thế nào.

Tuy nhiên, bước vào giảng đường đại học, Hải Anh nhanh chóng nhận ra khoảng cách giữa tư duy Toán học và tư duy công nghệ lớn hơn cô tưởng. Trong Toán học, mọi kết luận đều cần được chứng minh trước khi chấp nhận. Ngược lại, khi học lập trình, người học nhiều khi phải sử dụng một công cụ hoặc viết được chương trình chạy trước, rồi mới có đủ kiến thức để hiểu sâu cơ chế hoạt động phía sau.

Sự khác biệt ấy từng khiến nữ sinh chuyên Toán cảm thấy khó thích nghi. Cô luôn muốn hiểu mọi vấn đề đến tận gốc rễ, trong khi việc học công nghệ lại buộc phải chấp nhận từng bước tích lũy kiến thức. Sau một thời gian, Hải Anh dần thay đổi cách tiếp cận. Thay vì xem đó là rào cản, cô coi đây là động lực để theo đuổi Khoa học Máy tính ở góc độ nghiên cứu. Điều cô mong muốn không chỉ là viết được một chương trình hoạt động, mà còn hiểu vì sao chương trình ấy có thể vận hành.

Ngay sau năm học đầu tiên, Hải Anh gia nhập Phòng thí nghiệm Đảm bảo chất lượng phần mềm (SQA Lab). Đây cũng là bước ngoặt quan trọng trên hành trình học tập và nghiên cứu của cô.

Những ngày đầu ở phòng thí nghiệm, nữ sinh gần như bị "ngợp" trước lượng kiến thức chuyên ngành. Các cuộc trao đổi của những anh chị trong nhóm nghiên cứu chứa đầy thuật ngữ mới, nhiều tài liệu đọc đi đọc lại vẫn chưa thể hiểu hết nội dung. Không ít lần, cô rơi vào cảm giác lạc lõng vì chưa theo kịp nhịp độ nghiên cứu.

Thay vì bỏ cuộc, Hải Anh lựa chọn kiên trì học từng khái niệm, đọc thêm tài liệu và chấp nhận rằng nghiên cứu là quá trình cần rất nhiều thời gian. Chính sự bền bỉ ấy đã mang lại thành quả khi cô trở thành đồng tác giả một bài báo khoa học quốc tế vào năm 2024, khi mới 20 tuổi.

Theo Hải Anh, nghiên cứu khoa học khác rất nhiều so với việc học trên lớp. Nếu mỗi học phần đều có mục tiêu, thời hạn và kết quả khá rõ ràng thì nghiên cứu luôn đi kèm sự bất định. Có những vấn đề phải dành cả tuần, thậm chí nhiều tuần, chỉ để hiểu thêm một khía cạnh rất nhỏ. Không ít lần, sau thời gian dài tìm tòi, nhóm nghiên cứu buộc phải gác lại giả thuyết ban đầu và bắt đầu từ một hướng tiếp cận khác.

Chính quá trình ấy giúp nữ sinh thay đổi cách nhìn về thành công trong nghiên cứu. Với cô, mỗi lần loại bỏ được một giả thuyết chưa đúng hoặc hiểu rõ hơn một câu hỏi đều là một bước tiến đáng giá. Thay vì nóng lòng tìm kiếm kết quả ngay lập tức, cô học cách kiên nhẫn với quá trình khám phá tri thức.

Bên cạnh thành tích nghiên cứu, Hải Anh còn gây ấn tượng khi duy trì GPA 3.93/4.0 và liên tục đạt danh hiệu Sinh viên Xuất sắc trong suốt bốn năm đại học. Điều đáng chú ý là cô không theo đuổi một lịch học cân bằng theo nghĩa thông thường.

Nữ thủ khoa gọi phương pháp của mình là "đơn nhiệm". Mỗi khi bắt đầu tìm hiểu một chủ đề, cô dành gần như toàn bộ thời gian cho đúng nội dung đó, hạn chế sử dụng mạng xã hội, cắt giảm các cuộc trò chuyện, hoạt động giải trí và chỉ chuyển sang việc khác khi đã cảm thấy hiểu tương đối sâu.

Hải Anh thừa nhận đây là cách học khá cực đoan và không phù hợp với tất cả mọi người. Tuy nhiên, với cô, sự tập trung tuyệt đối giúp duy trì mạch tư duy liên tục, đồng thời tạo điều kiện để đào sâu một vấn đề thay vì tiếp cận nhiều nội dung cùng lúc.

Điều thôi thúc Hải Anh không phải là điểm số hay danh hiệu, mà là sự tò mò. Cô luôn muốn tự mình tìm lời giải cho những câu hỏi mình gặp phải, từ cách một thuật toán hoạt động đến nguyên lý phía sau một công nghệ. Chính sự tò mò ấy giúp cô duy trì động lực học tập và nghiên cứu trong nhiều năm.

Là nữ sinh theo học một ngành vốn có tỷ lệ nam giới chiếm đa số, Hải Anh cũng từng chứng kiến không ít định kiến về việc con gái học Khoa học Máy tính. Theo cô, giới tính không tạo nên khác biệt về năng lực; chính những rào cản tâm lý và định kiến từ môi trường xung quanh mới khiến nhiều bạn nữ e ngại theo đuổi lĩnh vực này.

Sau khi tốt nghiệp, chứng kiến nhiều bạn bè gia nhập các doanh nghiệp công nghệ, Hải Anh cũng từng chịu những áp lực nhất định. Tuy nhiên, cô không để cảm giác sợ bỏ lỡ cơ hội chi phối quyết định của mình.

Theo nữ thủ khoa, môi trường doanh nghiệp đòi hỏi khả năng ứng dụng công nghệ để giải quyết nhanh các bài toán thực tiễn, trong khi nghiên cứu cho phép người làm khoa học có nhiều thời gian đào sâu vào bản chất của vấn đề. Với tính cách luôn muốn hiểu cặn kẽ mọi thứ, cô tin con đường nghiên cứu phù hợp hơn với bản thân.

Quan điểm ấy cũng định hình cách Hải Anh nhìn nhận sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI). Theo cô, AI ngày càng hỗ trợ hiệu quả trong việc lập trình và xử lý nhiều công việc kỹ thuật, nhưng điều quan trọng nhất đối với người học công nghệ là phải hiểu AI đang làm được gì, chưa làm được gì và biết kiểm chứng những kết quả mà AI tạo ra.

Nữ thủ khoa cho rằng giá trị của con người trong tương lai sẽ không nằm ở việc viết được nhiều dòng mã hơn AI, mà ở khả năng đặt câu hỏi, hiểu bản chất vấn đề và đánh giá tính đúng đắn của lời giải. Điều cô lo ngại nhất không phải là AI tạo ra câu trả lời sai, mà là con người dần đánh mất thói quen tự đặt câu hỏi và tư duy phản biện.

Khép lại bốn năm đại học với danh hiệu thủ khoa xuất sắc, GPA gần như tuyệt đối và một công bố quốc tế ngay từ khi còn là sinh viên, Lê Thị Hải Anh không xem những thành tích đó là đích đến. Việc tiếp tục ở lại SQA Lab để học Thạc sĩ và theo đuổi nghiên cứu là lựa chọn phản ánh rõ triết lý mà cô đã theo đuổi từ những ngày đầu bước chân vào ngành Khoa học Máy tính: không chỉ học để tạo ra công nghệ, mà còn để hiểu sâu bản chất của công nghệ.