Thực phẩm siêu chế biến đang ngày càng phổ biến trong chế độ ăn hiện đại, từ thức ăn nhẹ, đồ uống cho tới những bữa cơm hàng ngày. Một nghiên cứu mới đây đã cho thấy việc sử dụng những thực phẩm này có liên quan đến sự suy giảm khả năng tập trung và làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ ở người trung niên.

Công trình do nhà hóa sinh dinh dưỡng Barbara Cardoso thuộc Đại học Monash dẫn đầu, đã phân tích dữ liệu từ 2.192 người Australia trong độ tuổi từ 40 đến 70, tất cả đều chưa được chẩn đoán sa sút trí tuệ. Những người tham gia hoàn thành bảng khảo sát về chế độ ăn uống, đồng thời trải qua bốn bài kiểm tra đánh giá chức năng nhận thức, bao gồm khả năng tập trung và trí nhớ.

Ngoài ra, nhóm nghiên cứu còn thu thập thông tin về nhân khẩu học, mức độ vận động và tình trạng sức khỏe để ước tính nguy cơ sa sút trí tuệ trong vòng 20 năm tới, dựa trên các mô hình dự báo đã được thiết lập.

Kết quả cho thấy chỉ cần tỉ lệ thực phẩm siêu chế biến trong khẩu phần tăng tăng 10%, khả năng tập trung của người tham gia giảm tương ứng khoảng 0,05 điểm trong các bài kiểm tra nhận thức. Đồng thời, nguy cơ sa sút trí tuệ cũng tăng thêm khoảng 0,24 điểm.

Theo bà Cardoso, mức tăng 10% này tương đương với việc bổ sung một gói khoai tây chiên tiêu chuẩn vào chế độ ăn hàng ngày. “Về mặt lâm sàng, điều này thể hiện bằng việc điểm số giảm ổn định trong các bài kiểm tra đo lường sự tập trung thị giác và tốc độ xử lý thông tin”, bà cho biết.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng những người dùng nhiều thực phẩm siêu chế biến thường có trình độ học vấn thấp hơn, tỷ lệ béo phì cao hơn và ít khi áp dụng chế độ ăn có lợi cho sức khỏe hơn. Đặc biệt, việc áp dụng chế độ ăn tốt cho sức khỏe như chế độ ăn Địa Trung Hải cũng mang lại rất ít tác động tích cực nếu thực phẩm siêu chế biến vẫn chiếm tỷ lệ lớn trong khẩu phần.

Các nhà khoa học cho rằng bản thân quá trình chế biến công nghiệp có thể là yếu tố then chốt ảnh hưởng đến chức năng nhận thức, thay vì chỉ đơn thuần do thiếu hụt dinh dưỡng.

Thực phẩm siêu chế biến bao gồm nước ngọt, đồ ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn hay các món tráng miệng công nghiệp, thường bị biến đổi cấu trúc tự nhiên và bổ sung nhiều phụ gia, hóa chất.

“Quá trình siêu chế biến có thể phá vỡ cấu trúc thực phẩm và đưa vào các chất phụ gia tiềm ẩn nguy cơ. Điều này cho thấy mối liên hệ giữa chế độ ăn và chức năng não không chỉ nằm ở việc thiếu thực phẩm lành mạnh, mà còn liên quan trực tiếp đến mức độ chế biến”, bà Cardoso giải thích.

Bên cạnh đó, thực phẩm siêu chế biến còn có liên quan đến các rối loạn chuyển hóa như tiểu đường, tăng huyết áp và béo phì vốn đã được biết đến là ảnh hưởng tiêu cực đến não bộ. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cũng lưu ý khả năng tồn tại mối quan hệ hai chiều: những người có chức năng nhận thức kém hơn có thể có xu hướng lựa chọn thực phẩm kém lành mạnh ngay từ đầu.

Mặc dù nhóm nghiên cứu cho biết cần có những nghiên cứu sâu hơn để làm rõ các cơ chế tác động cụ thể, kết quả bước đầu đã cho thấy việc giảm thực phẩm siêu chế biến trong chế độ ăn hàng ngày và ưu tiên thực phẩm tươi, nguyên chất có thể là lựa chọn có lợi cho sức khỏe não bộ về lâu dài.

Nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí khoa học Alzheimer's and Dementia: Diagnosis, Assessment & Disease Monitoring.