Cơ sở sản xuất thực phẩm chay Bảy Lên ở tỉnh Đồng Tháp vay vốn chính sách để phát triển sản xuất, tạo việc làm cho lao động nữ. Ảnh: VGP/Yên Hưng.

Từ ngày 20/7/2026, Nghị quyết số 27/2026/NQ-CP của Chính phủ chính thức có hiệu lực. Văn bản thống nhất kết thúc hoạt động và giải thể Quỹ Hỗ trợ Phụ nữ nghèo trực thuộc Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam.

Nghị quyết chỉ điều chỉnh việc kết thúc hoạt động và giải thể Quỹ Hỗ trợ Phụ nữ nghèo trực thuộc Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam. Vì vậy, các quỹ, chương trình hỗ trợ sinh kế hoặc vốn quay vòng do Hội Phụ nữ và địa phương tổ chức không thuộc phạm vi giải thể của Nghị quyết này.

Nếu chỉ đọc tên văn bản, người dân có thể hiểu rằng một kênh tín dụng dành cho phụ nữ nghèo vừa đột ngột bị đóng lại. Thực tế, hoạt động cho vay của Quỹ đã dừng từ nhiều năm trước và việc giải thể chủ yếu xử lý một tổ chức không còn vận hành đúng vai trò ban đầu.

Khép lại hoạt động đã dừng từ trước

Quỹ Hỗ trợ Phụ nữ nghèo được thành lập năm 2007, có vốn điều lệ 90 tỷ đồng do ngân sách nhà nước cấp. Đối tượng phục vụ được xác định là phụ nữ thuộc hộ nghèo theo chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006–2010.

Sau gần hai thập niên, chính tiêu chí này trở thành một vướng mắc. Chuẩn nghèo đã thay đổi, trong khi nhiều hộ thuộc nhóm phục vụ ban đầu được tiếp cận các chương trình tín dụng khác. Quỹ ngày càng khó tìm người vay mới đúng đối tượng. Nếu mở rộng phạm vi cho vay, hoạt động lại thiếu căn cứ pháp lý và có nguy cơ trùng với Ngân hàng Chính sách xã hội hoặc Tổ chức tài chính vi mô Tình Thương.

Theo thông tin được công bố trong quá trình xây dựng chính sách, từ tháng 9/2022, Quỹ đã dừng giải ngân các khoản vay mới và tập trung thu hồi những khoản cho vay được xác định chưa đúng đối tượng. Đến ngày 31/12/2024, toàn bộ nợ gốc đã được thu hồi, còn khoảng 1,27 tỷ đồng nợ lãi. Tạp chí Kinh tế - Tài chính: Rà soát quỹ ngoài ngân sách

Như vậy, Nghị quyết 27/2026/NQ-CP không đóng lại một chương trình vẫn đang tiếp tục cho phụ nữ nghèo vay vốn. Văn bản xác lập cơ sở pháp lý để xử lý tài sản, nghĩa vụ tài chính, lao động và phần vốn còn lại của một quỹ đã ngừng hoạt động tín dụng trên thực tế.

Ngày nghị quyết có hiệu lực cũng không có nghĩa mọi thủ tục giải thể hoàn tất ngay trong ngày 20/7. Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam được giao tổ chức quá trình giải thể, bảo đảm quyền lợi của người lao động, không làm thất thoát tài sản nhà nước và báo cáo kết quả với Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Sau khi hoàn tất các nghĩa vụ tài chính, phần vốn chủ sở hữu còn lại phải được hoàn trả ngân sách trung ương. Nguồn vốn do các tổ chức tài trợ đóng góp, nếu có, được xử lý theo quy định và thỏa thuận liên quan. Nghị quyết 27/2026/NQ-CP

Việc kết thúc một quỹ không còn khả năng hoạt động đúng mục tiêu là hợp lý về quản lý nguồn lực. Tuy nhiên, nhận định rằng phụ nữ nghèo đã có những nguồn vốn khác để tiếp cận mới chỉ giải thích lý do giải thể. Nó chưa đủ để khẳng định mọi người có nhu cầu đều đã vay được vốn.

Các kênh vốn khác vẫn hoạt động

Điều cần tránh là hiểu rằng tiền của Quỹ Hỗ trợ Phụ nữ nghèo sẽ được chuyển thẳng sang Ngân hàng Chính sách xã hội hoặc TYM. Nghị quyết không quy định một sự chuyển giao như vậy. Đây là những hệ thống độc lập, đã hoạt động song song từ trước.

Kênh có độ bao phủ lớn nhất hiện nay là tín dụng chính sách thông qua Ngân hàng Chính sách xã hội. Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam tham gia với vai trò tổ chức nhận ủy thác, phối hợp đưa vốn tới cơ sở, quản lý các Tổ tiết kiệm và vay vốn, kiểm tra việc sử dụng vốn và hỗ trợ người vay thực hiện nghĩa vụ trả nợ.

Đến ngày 30/6/2026, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam đang quản lý 167.210 tỷ đồng dư nợ ủy thác, tương đương 37,4% tổng dư nợ ủy thác qua các tổ chức chính trị – xã hội. Hệ thống có gần 59.800 Tổ tiết kiệm và vay vốn, phục vụ gần 2,5 triệu khách hàng. Cổng thông tin Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam

Con số gần 2,5 triệu nói về khách hàng thuộc dư nợ do Hội phối hợp quản lý, không phải thống kê đã tách theo giới. Vì vậy, không nên mặc nhiên diễn giải rằng toàn bộ khách hàng đều là phụ nữ.

Phụ nữ tham gia gửi tiền tiết kiệm tại Ngân hàng Chính sách xã hội. Ảnh: VGP/Yên Hưng.

Ngân hàng Chính sách xã hội đang triển khai nhiều chương trình riêng cho hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo, học sinh – sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, người lao động cần vốn tạo việc làm và những nhóm chính sách khác. Người vay phải đáp ứng điều kiện của từng chương trình; việc là hội viên Hội Phụ nữ không tự động tạo ra quyền được vay.

Một kênh khác là Tổ chức tài chính vi mô Tình Thương. TYM cung cấp dịch vụ cho phụ nữ thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, người có thu nhập thấp, người lao động khu vực phi chính thức và một số nhóm khách hàng khác theo quy định riêng.

Cuối năm 2025, TYM có 223.604 khách hàng, hoạt động tại 476 xã thuộc 9 tỉnh, thành phố. Quy mô này cho thấy tài chính vi mô đang phục vụ một lượng lớn phụ nữ, nhưng phạm vi địa lý chưa bao phủ cả nước. Bởi vậy, TYM không thể được xem là phương án thay thế mặc định tại mọi địa phương. Báo cáo hoạt động năm 2025 của TYM

Phụ nữ cần vốn có thể hỏi ở đâu?

Người có nhu cầu vay vốn nên bắt đầu tại Hội Liên hiệp Phụ nữ cấp xã hoặc điểm giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội tại xã để được đối chiếu với chương trình đang áp dụng. Các chương trình cho hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo, hỗ trợ tạo việc làm và những nhóm chính sách khác có điều kiện, mục đích sử dụng và hồ sơ riêng. Hội Phụ nữ hỗ trợ kết nối và quản lý hoạt động ủy thác, nhưng không tự quyết định mọi khoản vay. Tại địa bàn có TYM hoạt động, phụ nữ có thể tìm hiểu sản phẩm tài chính vi mô; TYM cũng áp dụng điều kiện về độ tuổi, nơi cư trú, thu nhập và mục đích vay. Không có kênh nào bảo đảm một hồ sơ đương nhiên được chấp thuận.

Có kênh cho vay chưa có nghĩa vốn đã dễ tiếp cận

Khoảng trống chính sách không chỉ nằm ở tổng số tiền đang được quản lý. Điều cần xem là người có nhu cầu có thuộc đúng nhóm được vay, tìm được đầu mối hướng dẫn, hoàn thành thủ tục và nhận khoản vốn phù hợp hay không.

Một phụ nữ kinh doanh nhỏ có thể tạo ra doanh thu hằng ngày nhưng thiếu sổ sách, lịch sử tín dụng hoặc dữ liệu đủ để chứng minh dòng tiền. Việc buôn bán chủ yếu bằng tiền mặt cũng khiến hoạt động kinh tế của họ khó được nhìn thấy trong hồ sơ vay. Bài viết Dòng tiền số thêm căn cứ xét vay cho phụ nữ kinh doanh đã cho thấy dữ liệu giao dịch có thể bổ sung căn cứ thẩm định, nhưng không bảo đảm hồ sơ sẽ được chấp thuận.

Phụ nữ nghèo ở vùng sâu, người khuyết tật, người kinh doanh phi chính thức hoặc vừa thoát nghèo có thể gặp những trở ngại khác nhau. Có người đủ điều kiện nhưng không biết chương trình nào phù hợp. Có người cần vốn nhưng không thuộc danh sách đối tượng. Cũng có trường hợp mức vay, thời hạn hoặc lịch trả nợ chưa khớp với chu kỳ sản xuất và khả năng tạo thu nhập.

Hội Liên hiệp Phụ nữ có thể hỗ trợ tuyên truyền, bình xét tại cơ sở, tổ chức các nhóm vay vốn và giám sát sử dụng vốn. Tuy nhiên, Hội không phải đơn vị một mình quyết định mọi khoản vay. Người dân cần được giải thích rõ vai trò của từng bên để tránh tình trạng tìm sai đầu mối hoặc tin vào lời hứa “chắc chắn được vay”.

Vốn cũng chỉ giải quyết phần đầu của bài toán sinh kế. Nếu người vay thiếu kỹ năng tính chi phí, lựa chọn mô hình sản xuất, tìm đầu ra hoặc quản lý dòng tiền, khoản vay có thể trở thành áp lực trả nợ thay vì tạo thêm thu nhập. Vì vậy, đánh giá hiệu quả cần theo dõi cả quá trình sau giải ngân, không dừng ở số tiền đã cho vay.

Sắp xếp tổ chức phải đi cùng theo dõi người thụ hưởng

Sau khi Quỹ Hỗ trợ Phụ nữ nghèo kết thúc hoạt động, trách nhiệm chính sách không dừng ở việc hoàn tất sổ sách và hoàn trả vốn về ngân sách. Cơ quan thực hiện cần công khai tiến độ giải thể, cách xử lý khoản nợ lãi còn lại, quyền lợi của người lao động và kết quả bảo toàn tài sản nhà nước.

Ở phía người có nhu cầu vay, thông tin về các chương trình thay thế cần được đưa xuống cấp xã bằng cách dễ hiểu: ai được vay, mục đích nào được chấp nhận, mức vay và thời hạn ra sao, hồ sơ nộp ở đâu, đơn vị nào giải quyết và người dân phản ánh với ai khi gặp vướng mắc.

Dữ liệu cũng cần đi sâu hơn con số dư nợ. Muốn biết phụ nữ có thực sự tiếp cận được vốn, cần theo dõi số người nộp hồ sơ, tỷ lệ được duyệt, quy mô khoản vay, thời gian chờ, lý do bị từ chối và kết quả sinh kế sau vay, đồng thời phân tách theo giới, địa bàn, tình trạng nghèo và nhóm dễ bị tổn thương.

Cách đo này giúp nhận diện ba nhóm rất khác nhau: người đủ điều kiện và đã được vay; người đủ điều kiện nhưng chưa tiếp cận được; người có nhu cầu thật nhưng nằm ngoài tiêu chí của các chương trình hiện hành. Nếu chỉ nhìn tổng dư nợ, hai nhóm sau rất dễ biến mất khỏi báo cáo.

Một quỹ được thiết kế theo chuẩn nghèo của gần hai thập niên trước không nhất thiết phải tiếp tục tồn tại bằng mọi giá. Nhưng hiệu quả của cuộc sắp xếp không thể chỉ đo bằng việc giảm được một đầu mối. Thước đo sát thực hơn là sau khi đầu mối ấy kết thúc, phụ nữ cần một khoản vốn hợp pháp và phù hợp có biết tìm đến đâu, có đủ khả năng tiếp cận và có được hỗ trợ để sử dụng đồng vốn hiệu quả hay không.

Nguồn box: Ngân hàng Chính sách xã hội; Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam; TYM.

Link nguồn: Các chương trình và quy trình cho vay của NHCSXH; Dịch vụ tài chính của TYM; Hoạt động ủy thác qua Hội LHPN Việt Nam.