Hội thảo "Thúc đẩy bình đẳng giới trong khu vực công ở Việt Nam trong bối cảnh sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị". Ảnh:TTXVN

Ngày 15/9, tại Hà Nội, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp với Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam và Đại sứ quán Canada tại Việt Nam tổ chức Hội thảo "Thúc đẩy bình đẳng giới trong khu vực công ở Việt Nam trong bối cảnh sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị".

Một trong những nội dung đáng chú ý tại hội thảo là kết quả nghiên cứu về tác động của quá trình sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy đối với sự tham gia của phụ nữ và cơ chế thúc đẩy bình đẳng giới trong khu vực công ở Việt Nam do Viện Quyền con người, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh thực hiện.

Nghiên cứu được thực hiện tại bốn địa bàn gồm Hải Phòng, Bắc Ninh, Phú Thọ và Cần Thơ, với mẫu khảo sát 125 người, 48 cuộc phỏng vấn sâu và 22 cuộc thảo luận nhóm tại 26 cơ quan, địa phương.

Kết quả cho thấy quy mô tinh gọn bộ máy đạt trên 60% ở cả ba cấp. Trong đó, số đơn vị cấp tỉnh giảm 63,6%; 100% cấp huyện kết thúc hoạt động; số đơn vị cấp xã giảm 67,5%. Quá trình này kéo theo việc giảm lớn số lượng cơ quan cấp sở và cấp phòng.

Sự thay đổi về tổ chức cũng tác động đến đội ngũ cán bộ, trong đó có sự khác biệt đáng chú ý giữa nam và nữ. Nghiên cứu ghi nhận phụ nữ nghỉ chế độ theo Nghị định 178 sớm hơn nam giới từ 1,7 đến 5 năm.

Ở các vị trí lãnh đạo, tỷ lệ nữ có xu hướng giảm ở cấp tỉnh nhưng gia tăng ở cấp phó, cấp phòng và cấp xã. Những biến động này cho thấy yêu cầu đánh giá tác động giới cần được đặt trong quá trình thiết kế và thực hiện các phương án sắp xếp nhân sự, thay vì chỉ xem xét sau khi tổ chức bộ máy đã được điều chỉnh.

Trình bày kết quả nghiên cứu tại hội thảo, Tiến sỹ Lương Thu Hiền, Phó Viện trưởng Viện Quyền con người, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Giới và Quyền phụ nữ thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, đại diện nhóm nghiên cứu, cho biết báo cáo tập trung cung cấp bằng chứng thực tiễn từ các địa phương, qua đó phản ánh tác động của việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy đối với sự tham gia của phụ nữ và cơ chế thúc đẩy bình đẳng giới trong khu vực công.

Các phát hiện về thay đổi nhân sự, cơ hội lãnh đạo, điều kiện làm việc, năng lực của bộ máy thực hiện bình đẳng giới và khoảng trống dữ liệu được đánh giá là cơ sở để các cơ quan hoạch định chính sách và quản lý nhà nước nhận diện những vấn đề cần quan tâm trong giai đoạn tiếp theo.

Từ kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả đề xuất thiết lập "điểm kiểm soát giới" để bắt buộc đánh giá tác động giới trước khi phê duyệt phương án nhân sự. Cùng với đó là củng cố Ban Vì sự tiến bộ của phụ nữ, quản trị nhân lực dựa trên dữ liệu khoa học và áp dụng chính sách làm việc linh hoạt từ xa nhằm hỗ trợ cán bộ nữ.

Bài toán bình đẳng giới trong quá trình sắp xếp bộ máy cũng được nhìn từ góc độ tham gia của phụ nữ trong các cơ quan dân cử.

Tham luận tại hội thảo, bà Nguyễn Thị Minh Hương, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, phân tích thực trạng thúc đẩy bình đẳng giới trong các cơ quan dân cử từ số liệu bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp.

Tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân cấp tỉnh tiếp tục duy trì mức đạt trên 30%. Tuy nhiên, sự phân bố chưa đồng đều khi chỉ có 6 tỉnh đạt tỷ lệ trên 30% ở cả ba cấp và chưa có thành phố trực thuộc Trung ương nào đạt được tiêu chí này.

Phân tích dữ liệu bầu cử cũng chỉ ra rằng ứng cử viên nữ có trình độ học vấn cao hoặc tái cử có xác suất trúng cử cao hơn.

Từ thực tế này, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam đề xuất tập trung nâng cao chất lượng ứng cử viên nữ, đưa tỷ lệ nữ trúng cử vào KPI trách nhiệm của người đứng đầu địa phương, đẩy mạnh xóa bỏ các khuôn mẫu giới định kiến và nghiên cứu quy định phân bổ khu vực bầu cử hợp lý nhằm tăng cơ hội trúng cử cho phụ nữ.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Lê Hải Bình, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, quá trình đổi mới, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị đang được triển khai với quy mô lớn và yêu cầu cao nhằm nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.

Trong tiến trình này, bảo đảm bình đẳng giới và phát huy sự tham gia của phụ nữ có ý nghĩa thiết thực đối với chất lượng quản trị quốc gia và phát triển nguồn nhân lực.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Lê Hải Bình khẳng định một nền công vụ hiện đại không chỉ cần đúng cơ cấu, rõ chức năng mà còn phải bảo đảm cho mọi cán bộ, công chức, viên chức không phân biệt về giới có cơ hội công bằng để cống hiến, phát triển và đảm nhiệm các vị trí lãnh đạo, quản lý trên cơ sở năng lực và phẩm chất.

Ông lưu ý quá trình cải cách bộ máy tạo ra cả cơ hội và thách thức. "Việc sắp xếp lại bộ máy có thể mở ra không gian đổi mới, tạo điều kiện rà soát tiêu chuẩn, quy trình cán bộ, phương thức làm việc và cơ chế phối hợp. Nếu được lồng ghép giới một cách thực chất, đây là cơ hội để khắc phục những rào cản lâu nay, phát hiện và sử dụng tốt hơn nguồn nhân lực nữ, đồng thời xây dựng môi trường làm việc công bằng, an toàn và có trách nhiệm giải trình".

Nếu thiếu dữ liệu phân tách theo giới và thiếu đánh giá tác động giới thì những bất lợi vốn có đối với phụ nữ có thể bị gia tăng. Ông đề nghị các đại biểu tập trung nhận diện tác động, làm rõ các điều kiện thể chế và đề xuất giải pháp khả thi gắn bình đẳng giới với chất lượng thực thi công vụ.

Từ góc nhìn quốc tế, Đại sứ Canada tại Việt Nam Jim Nickel đánh giá hội thảo diễn ra vào thời điểm then chốt khi Việt Nam thực hiện những cải cách mạnh mẽ nhằm hiện đại hóa và nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan công quyền.

Đại sứ đặt vấn đề về việc làm thế nào để cải cách hành chính vừa nâng cao hiệu quả vận hành, vừa thúc đẩy tính bao trùm và cơ hội bình đẳng.

Khẳng định cải cách hành chính không thuần túy là bài toán kỹ thuật mà là cơ hội củng cố quản trị bao trùm, Đại sứ Jim Nickel nhấn mạnh những tiến bộ đáng kể của Việt Nam khi duy trì tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội đạt trên 30% và nữ đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh đạt 30%.

Tuy nhiên, Đại sứ Canada nhấn mạnh việc bảo đảm tỷ lệ đại diện là chưa đủ mà cần tạo điều kiện, nâng cao kỹ năng và xây dựng mạng lưới hỗ trợ để các nữ lãnh đạo có thể tham gia hoạch định chính sách một cách thực chất và hiệu quả hơn nữa.

Bà Ramla Khalidi, Trưởng Đại diện Thường trú UNDP tại Việt Nam, nhận định quá trình chuyển đổi khu vực công của Việt Nam là một trong những cải cách quy mô và sâu rộng nhất.

Cải cách không chỉ dừng lại ở tổ chức hay thể chế mà cốt lõi là hướng tới con người, bảo đảm tiếng nói và góc nhìn của mọi tầng lớp xã hội được phản ánh trong các quyết định chính sách.

Trưởng Đại diện UNDP cho rằng kinh nghiệm thực tiễn toàn cầu cho thấy các thể chế công phản ánh đúng sự đa dạng của xã hội sẽ vận hành hiệu quả hơn, bền vững hơn và ứng phó tốt hơn trước các thách thức phức tạp. Thúc đẩy bình đẳng giới không phải là một chương trình riêng rẽ mà là một phần hữu cơ, không thể tách rời trong việc xây dựng các thể chế vững mạnh và phát huy trọn vẹn tiềm năng lãnh đạo của phụ nữ.

Hội thảo là diễn đàn để các đại biểu chia sẻ kết quả nghiên cứu, trao đổi kinh nghiệm thực tiễn và thảo luận các giải pháp thúc đẩy bình đẳng giới trong khu vực công trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai mạnh mẽ quá trình đổi mới, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị.

Các đại biểu đã thảo luận về những rào cản thể chế, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và thống nhất các định hướng giải pháp. Kết quả hội thảo đóng góp thiết thực cho công tác tham mưu chính sách, đào tạo cán bộ và thúc đẩy bình đẳng giới thực chất, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững của quốc gia.