Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Đắk Lắk và Trại giam Đắk Trung ký chương trình phối hợp hỗ trợ phạm nhân nữ tái hòa nhập cộng đồng giai đoạn 2026–2030 ngày 18/9/2026. Ảnh: Cổng TTĐT tỉnh Đắk Lắk.

Một chứng chỉ nghề có thể được cấp trước ngày chấp hành xong án, nhưng từ chứng chỉ đến một công việc sau khi trở về vẫn còn một khoảng cách. Người chuẩn bị tái hòa nhập cần biết nơi nào đang tuyển dụng, nghề đã học có phù hợp với thị trường hay không, có thể tiếp tục học ở đâu và chính sách vốn, sinh kế nào có thể tiếp cận.

Với phạm nhân nữ, khoảng chuyển tiếp này đang được đặt rõ hơn trong chính sách năm 2026. Nghị định 170/2026/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, quy định cơ sở giam giữ có phạm nhân nữ phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam cấp tỉnh để tổ chức tư vấn, trợ giúp pháp lý, giáo dục kỹ năng sống, hướng nghiệp, dạy nghề và giúp chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng.

Quy định này tạo một kênh hỗ trợ riêng cho nữ phạm nhân nhưng không tách họ khỏi hệ thống chung. Trong chế độ học nghề, nghị định yêu cầu việc lựa chọn đào tạo phải căn cứ đồng thời vào khả năng, trình độ văn hóa, sức khỏe, giới tính của phạm nhân, thị trường lao động và điều kiện thực tế. Người từ 30 tuổi trở xuống chưa có nghề và người có mức án dưới 5 năm đang chuẩn bị chấp hành xong án thuộc nhóm được ưu tiên bố trí học nghề, nâng cao tay nghề.

Ngày 18/9, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Đắk Lắk và Trại giam Đắk Trung tiếp tục cụ thể hóa cách tiếp cận này bằng chương trình phối hợp về giáo dục, cải tạo phạm nhân nữ và hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng giai đoạn 2026–2030.

Điểm đáng chú ý nằm ở chỗ chương trình không dừng khi người phụ nữ bước ra khỏi cơ sở giam giữ. Hỗ trợ được thiết kế từ thời gian chấp hành án đến giai đoạn kết nối nghề nghiệp, việc làm, nguồn vốn và sinh kế sau khi trở về địa phương.

Học nghề chưa đồng nghĩa đã có việc làm

Trong giai đoạn 2021–2026, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Đắk Lắk và Trại giam Đắk Trung đã phối hợp đào tạo và cấp chứng chỉ nghề cho 560 nữ phạm nhân. Có 1.330 phạm nhân sắp chấp hành xong án được tư vấn về học nghề và việc làm; Trại giam Đắk Trung tổ chức 146 lớp chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng và thực hiện tư vấn tâm lý cho 4.391 lượt phạm nhân.

Những con số này phản ánh khối lượng hoạt động đã triển khai, nhưng không thể dùng để kết luận 560 người được cấp chứng chỉ đều đã tìm được việc sau khi trở về. Chứng chỉ nghề và kết quả việc làm là hai thước đo khác nhau.

Chính Nghị định 170 đặt thị trường lao động bên cạnh khả năng, trình độ, sức khỏe và giới tính khi tổ chức học nghề. Cách quy định này cho thấy việc đào tạo không nên chỉ trả lời câu hỏi cơ sở giam giữ có thể mở lớp gì, mà còn phải tính đến người học có thể dùng nghề đó như thế nào sau này.

Giới tính cũng chỉ là một trong nhiều căn cứ. Điều này quan trọng khi thiết kế đào tạo cho nữ phạm nhân. Việc hỗ trợ riêng phụ nữ không đồng nghĩa mọi người phải được hướng vào một nhóm nghề giống nhau. Khả năng cá nhân, trình độ học vấn, sức khỏe và nhu cầu của thị trường lao động vẫn là những yếu tố pháp luật yêu cầu phải xem xét.

Chương trình tọa đàm trong hoạt động hỗ trợ phạm nhân nữ tại Trại giam Đắk Trung ngày 18/9/2026. Tư vấn nghề nghiệp và kỹ năng sống là một phần của quá trình chuẩn bị tái hòa nhập. Ảnh: Cổng TTĐT tỉnh Đắk Lắk.

Chương trình 2026–2030 tại Đắk Lắk tiến thêm một bước ở khâu sau đào tạo. Phạm nhân nữ trước thời điểm chấp hành xong án sẽ được tư vấn và kết nối nghề nghiệp, định hướng tiếp cận nguồn vốn vay cùng các chính sách hỗ trợ phù hợp. Mục tiêu được đặt ra là 100% phạm nhân nữ được tuyên truyền chính sách, pháp luật, bồi dưỡng kỹ năng sống và định hướng tái hòa nhập.

Điều đó chuyển trọng tâm từ việc “đã được học nghề chưa” sang một chuỗi dài hơn gồm học gì, có thể làm nghề nào, nơi nào có nhu cầu lao động và sau khi trở về có đầu mối nào tiếp tục hỗ trợ.

Chính sách đi theo người phụ nữ sau ngày chấp hành xong án

Một trong những điểm đáng theo dõi nhất của chương trình tại Đắk Lắk là mục tiêu ít nhất 70% phụ nữ sau khi chấp hành xong án trở về địa phương được tư vấn, kết nối việc làm, học nghề hoặc tiếp cận mô hình sinh kế, phát triển kinh tế gia đình.

Đây là mục tiêu của chương trình tại Đắk Lắk, không phải tỷ lệ bắt buộc áp dụng trên toàn quốc. Cũng chưa thể xem con số 70% là kết quả đã đạt được vì chương trình mới bắt đầu giai đoạn 2026–2030.

Tuy vậy, cách đặt mục tiêu cho thấy khâu tái hòa nhập đang được kéo ra khỏi phạm vi của cơ sở giam giữ. Khi một người trở về địa phương, nhu cầu về nghề nghiệp không mất đi. Ngược lại, lúc này khả năng tìm việc, tạo thu nhập và xây dựng lại các mối quan hệ xã hội mới bắt đầu được kiểm chứng trong đời sống thực tế.

Vai trò của Hội Liên hiệp Phụ nữ trong Nghị định 170 vì thế không chỉ nằm ở hoạt động truyền thông hoặc động viên. Phạm vi phối hợp được nêu khá rộng, từ trợ giúp pháp lý và kỹ năng sống đến hướng nghiệp, dạy nghề và chuẩn bị tái hòa nhập.

Tại Đắk Lắk, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh cho biết sẽ phối hợp với cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp, hợp tác xã và tổ chức tín dụng để mở rộng cơ hội học nghề, việc làm và sinh kế. Nếu những kết nối này được duy trì sau ngày người phụ nữ trở về địa phương, đây sẽ là khâu nối giữa chính sách trong cơ sở giam giữ và thị trường lao động bên ngoài.

Bà Nguyễn Thị Hồng Thái, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Đắk Lắk, phát biểu tại chương trình phối hợp hỗ trợ phạm nhân nữ tái hòa nhập cộng đồng. Ảnh: Cổng TTĐT tỉnh Đắk Lắk.

Điểm này cũng giúp phân biệt hỗ trợ tái hòa nhập với một khóa đào tạo nghề đơn lẻ. Người học có thể hoàn thành một chương trình kỹ năng nhưng nghề đó chỉ có giá trị kinh tế khi thị trường cần, người lao động có điều kiện thực hành và doanh nghiệp hoặc khách hàng chấp nhận sản phẩm, dịch vụ của họ.

Do đó, thước đo phù hợp hơn trong những năm tới không chỉ là số lớp hay số chứng chỉ. Cần biết bao nhiêu phụ nữ tìm được việc, bao nhiêu người tiếp tục học nghề, bao nhiêu người có sinh kế ổn định và sự kết nối có được duy trì sau một khoảng thời gian đủ dài hay không.

Hỗ trợ riêng không có nghĩa hạ thấp khả năng của phụ nữ

Một chính sách dành riêng cho phạm nhân nữ rất dễ bị đọc theo hướng đây là nhóm chỉ cần được bảo vệ. Nhưng cấu trúc của Nghị định 170 rộng hơn cách nhìn đó.

Phụ nữ trong cơ sở giam giữ được tiếp cận học nghề, nâng cao tay nghề, trợ giúp pháp lý, kỹ năng sống và hướng nghiệp. Mục tiêu cuối cùng không phải duy trì sự phụ thuộc vào hỗ trợ mà là chuẩn bị điều kiện để người chấp hành xong án có thể trở lại đời sống cộng đồng.

Cách tiếp cận này cũng đòi hỏi tránh một định kiến khác. Không nên mặc định nghề phù hợp với phụ nữ chỉ là những công việc vốn đã được xem là “nghề nữ”. Chính nghị định yêu cầu tính đến thị trường lao động cùng năng lực, trình độ và sức khỏe của từng phạm nhân. Muốn việc học nghề có giá trị, lựa chọn đào tạo phải bám vào khả năng tạo việc làm thực tế thay vì chỉ dễ tổ chức trong thời gian chấp hành án.

Việc hỗ trợ cũng cần tôn trọng sự khác nhau giữa các phụ nữ. Một người trẻ chưa có nghề sẽ có nhu cầu khác một người từng đi làm nhiều năm. Người muốn làm công ăn lương cần một kiểu kết nối khác người có khả năng tự tạo sinh kế. Người trở về đô thị không đứng trước cùng một thị trường việc làm với người trở lại vùng nông thôn.

Đó là lý do việc đặt “giới tính” bên cạnh nhiều tiêu chí khác trong chính sách có ý nghĩa. Góc giới không phải dùng một công thức chung cho tất cả phụ nữ, mà giúp nhận ra khi nào cần cơ chế hỗ trợ riêng trong khi vẫn nhìn từng người bằng năng lực và điều kiện cụ thể.

Nghị định 170 đã tạo cơ sở cho sự phối hợp này trên phạm vi cả nước. Chương trình tại Đắk Lắk đang đưa quy định ấy thành một chuỗi hoạt động có mục tiêu tới năm 2030.

Phần cần theo dõi từ đây là khoảng cách giữa mục tiêu và kết quả. Số phụ nữ được học nghề có thể thống kê tương đối dễ. Khó hơn là biết sau ngày trở về, nghề đã học có trở thành việc làm, thu nhập và một vị trí ổn định trong cộng đồng hay không.

Ba chặng hỗ trợ phạm nhân nữ tại Đắk Lắk

- Trong thời gian chấp hành án: tuyên truyền pháp luật, kỹ năng sống, hướng nghiệp và đào tạo nghề.

- Trước ngày trở về: tư vấn nghề nghiệp, việc làm, nguồn vốn và những chính sách có thể tiếp cận.

- Sau khi trở về địa phương: chương trình giai đoạn 2026–2030 đặt mục tiêu ít nhất 70% phụ nữ chấp hành xong án được tư vấn, kết nối việc làm, học nghề hoặc tiếp cận mô hình sinh kế.

Con số 70% là mục tiêu của chương trình phối hợp tại Đắk Lắk, không phải chỉ tiêu chung trên toàn quốc.