Trong hành trình tìm kiếm những hình ảnh chân thực về văn hóa các dân tộc, phía Nga đã hướng sự quan tâm tới Việt Nam, trong đó có nghi lễ cưới hỏi của người Mông trắng và Dao đỏ.

Điều đáng chú ý là thay vì tổ chức phục dựng để quay mới, phía Việt Nam được đề nghị tìm kiếm trong kho phim tư liệu đã được lưu giữ tại Viện Phim Việt Nam. Câu chuyện ấy một lần nữa cho thấy giá trị của những thước phim được ghi lại từ nhiều năm trước – những hình ảnh tưởng như nằm yên trong kho lưu trữ nhưng đến một ngày có thể trở thành nguồn tư liệu quý giá để bạn bè quốc tế tìm hiểu về Việt Nam.

Những hình ảnh từ quá khứ, giá trị cho hiện tại

Theo Công hàm số 1704 ngày 28/5/2026 của Đại sứ quán Liên bang Nga tại Việt Nam gửi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, phía Nga đề nghị phối hợp triển khai sáng kiến về Dự án “Đám cưới của các dân tộc thiểu số trên thế giới”. Dự án có kế hoạch thực hiện phim tư liệu về nghi lễ cưới hỏi của người Mông trắng và Dao đỏ tại Việt Nam.

Qua trao đổi với các địa phương nơi hai dân tộc này sinh sống, Cục Hợp tác quốc tế cho biết, các nghi lễ cưới hỏi thường diễn ra vào mùa xuân hoặc giai đoạn cuối năm. Vì vậy, việc quay phim vào mùa hè không thuận lợi nếu không phục dựng riêng nghi lễ.

Đám cưới người Dao đỏ

Trong bối cảnh đó, Cục Hợp tác quốc tế đã đề nghị Viện Phim Việt Nam xem xét khả năng cung cấp những bộ phim tư liệu về nghi lễ cưới hỏi của người  Mông trắng và Dao đỏ đang được lưu trữ tại Viện.

Một đề nghị tưởng như rất cụ thể, nhưng phía sau đó là một câu chuyện lớn hơn về giá trị của việc lưu giữ hình ảnh.

Bởi nếu những thước phim ấy không được ghi lại, bảo quản và lưu trữ từ nhiều năm trước, hôm nay Việt Nam có thể sẽ không có nguồn tư liệu chân thực để cung cấp cho một dự án phim quốc tế.

Và nếu những hình ảnh đó chỉ tồn tại trong ký ức của con người, nhiều phong tục, tập quán, nghi lễ, đời sống văn hóa của các cộng đồng có thể sẽ mất đi những chứng cứ trực quan quý giá theo thời gian.

Viện Phim – nơi ký ức bằng hình ảnh được lưu giữ

Điện ảnh không chỉ kể những câu chuyện được sáng tác. Với phim tài liệu, mỗi khuôn hình còn có thể trở thành một chứng nhân của thời gian.

Một đám cưới được ghi lại hôm nay có thể là tư liệu văn hóa của nhiều năm sau. Một nghi lễ của cộng đồng dân tộc thiểu số được ghi hình có thể trở thành nguồn tham khảo cho các nhà nghiên cứu. Một phong tục, một cách ăn mặc, một điệu múa, một lễ hội hay đơn giản là hình ảnh đời sống thường ngày của người dân cũng có thể mang giá trị đặc biệt khi xã hội thay đổi. Đó cũng là ý nghĩa quan trọng của công tác lưu trữ phim.

Cô dâu, chú rể người Mông trong đám cưới

Trong nhiều năm qua, Viện Phim Việt Nam không chỉ thực hiện nhiệm vụ bảo quản những di sản điện ảnh, mà còn là nơi lưu giữ một phần ký ức bằng hình ảnh của đất nước. Những bộ phim tư liệu được sản xuất qua các thời kỳ đã ghi lại nhiều lát cắt của đời sống Việt Nam: con người, đất nước, văn hóa, lịch sử, phong tục và những biến chuyển của xã hội.

Có những hình ảnh khi được quay chưa chắc người thực hiện đã hình dung hết giá trị của chúng trong tương lai. Nhưng thời gian càng đi qua, giá trị của tư liệu càng có thể được nhìn nhận rõ hơn.

Việc phía Nga tìm đến nguồn phim lưu trữ tại Việt Nam là một ví dụ.

Họ không chỉ cần một câu chuyện về một đám cưới. Họ cần những hình ảnh chân thực để kể về văn hóa của một cộng đồng, về sự đa dạng của các dân tộc trên thế giới. Và trong trường hợp này, những hình ảnh Việt Nam đã được ghi lại từ trước có thể trở thành chất liệu để Việt Nam xuất hiện trong một bộ phim được thực hiện cho khán giả quốc tế. Đó là lúc những thước phim cũ có một đời sống mới.

Để thế giới có thể tìm thấy Việt Nam qua những thước phim

Câu chuyện về dự án của Nga cũng đặt ra một vấn đề đáng suy nghĩ: Việt Nam đã có một kho tư liệu hình ảnh quý giá, nhưng cần tiếp tục làm giàu kho tư liệu ấy bằng những hình ảnh mới, đa dạng và có hệ thống.

Một quốc gia muốn giới thiệu mình với thế giới không chỉ cần những sản phẩm quảng bá được thực hiện cho hôm nay. Quan trọng không kém là phải có một “ký ức hình ảnh” đủ phong phú để khi các nhà làm phim, nhà nghiên cứu, các tổ chức văn hóa quốc tế muốn tìm hiểu về Việt Nam, họ có thể tìm thấy những tư liệu chân thực, đáng tin cậy.

Nhà gái tự đưa dâu về nhà chồng, phong tục của người Dao đỏ

Thế giới có thể muốn biết một lễ cưới của người Dao đỏ diễn ra như thế nào. Họ có thể muốn nhìn thấy đời sống của người Hmông trắng, những lễ hội của người Tày, người Nùng, người Thái, người Ê Đê, người Khmer hay nhiều cộng đồng dân tộc khác.

Họ có thể muốn tìm hiểu về một làng nghề, một lễ hội truyền thống, một nghi thức tín ngưỡng, một món ăn, một loại hình nghệ thuật dân gian; hoặc đơn giản là muốn nhìn thấy người Việt Nam đã sống như thế nào trong một giai đoạn lịch sử nhất định. Những câu hỏi ấy cuối cùng đều cần đến hình ảnh.

Vì thế, việc ghi hình đời sống văn hóa không nên chỉ được nhìn như hoạt động sản xuất một bộ phim cụ thể. Đó còn là cách tạo dựng nguồn tài nguyên văn hóa cho tương lai.

Mỗi thước phim được ghi lại cẩn trọng hôm nay có thể trở thành tư liệu cho một bộ phim của ngày mai; có thể xuất hiện trong một công trình nghiên cứu sau vài chục năm; có thể giúp thế hệ sau hình dung được một Việt Nam đã từng tồn tại như thế nào.

Không để những giá trị văn hóa chỉ tồn tại trong ký ức

Trong thời đại hình ảnh số phát triển mạnh mẽ, việc ghi lại và lưu trữ hình ảnh về đất nước, con người và văn hóa Việt Nam càng trở nên cần thiết.

Đặc biệt với những phong tục, nghi lễ đang đứng trước nguy cơ biến đổi theo đời sống hiện đại, việc ghi hình càng có ý nghĩa. Không phải để đóng khung văn hóa trong quá khứ, mà để lưu giữ những dấu vết chân thực của một thời kỳ, từ đó giúp các thế hệ sau hiểu được nguồn cội và sự vận động của văn hóa. Đây cũng là một trong những giá trị đặc biệt của phim tư liệu. Một bộ phim có thể chỉ dài vài chục phút, nhưng những gì nó lưu giữ có thể kéo dài hàng chục, thậm chí hàng trăm năm.

Từ một đề nghị hợp tác của phía Nga, câu chuyện về những bộ phim đang được lưu giữ tại Viện Phim Việt Nam vì thế có thể nhìn rộng hơn: muốn kể câu chuyện Việt Nam với thế giới, trước hết Việt Nam phải có đủ những hình ảnh về chính mình.

Đó là những hình ảnh được ghi lại bằng sự trân trọng, lưu giữ bằng trách nhiệm và bảo quản bằng công nghệ phù hợp để không bị thất lạc theo thời gian.

Để rồi một ngày, khi thế giới muốn tìm hiểu về Việt Nam, câu trả lời không chỉ nằm trong sách vở hay những lời giới thiệu, mà còn hiện diện sống động trong những thước phim.

Những hình ảnh ấy có thể đã được quay từ nhiều năm trước. Nhưng khi được tìm lại, chúng vẫn có thể kể một câu chuyện mới, câu chuyện về một Việt Nam giàu bản sắc, đa dạng văn hóa và có một ký ức hình ảnh cần được gìn giữ cho các thế hệ mai sau.