Trong thời đại bùng nổ thông tin, việc tiếp cận với lượng kiến thức khổng lồ chưa bao giờ dễ dàng đến thế. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra một câu hỏi lớn: Chúng ta đang đọc như thế nào? Liệu có một cách đọc "đúng" trong thời đại số?

Từ việc chỉ đọc lời thoại, bỏ qua đoạn văn dài, đến việc đọc từng chữ một cách tỉ mỉ, mỗi người đều có thói quen đọc khác nhau. Sự phát triển của công nghệ số đã tác động mạnh mẽ đến cách chúng ta tiếp thu thông tin. Các khảo sát cho thấy người Mỹ ngày nay đọc ít sách hơn so với 30 năm trước, dành trung bình 26 phút mỗi ngày để đọc sách, trong khi dành tới 3 giờ cho internet và TV.

Với lượng thông tin khổng lồ trên không gian số, chúng ta có xu hướng lướt và quét thay vì đọc kỹ. Vậy, đâu là phương pháp đọc hiệu quả?

Đọc lướt: Lợi ích và hạn chế

Đọc lướt (skimming) là chiến lược đọc phổ biến, cho phép người đọc nắm bắt ý chính bằng cách bỏ qua một số từ hoặc phần nội dung. Theo Daniel Willingham, nhà tâm lý học tại Đại học Virginia, đọc lướt là hoàn toàn chấp nhận được, miễn là nó không ảnh hưởng đến sự hiểu biết.

Joanna Christodoulou, giáo sư khoa học giao tiếp tại Viện Y tế Nghề nghiệp MGH, cho biết: "Nếu mục tiêu là giải trí hoặc đọc nhanh, đọc lướt là cách tuyệt vời để nắm được nội dung tổng quát." Đọc lướt phù hợp với các loại sách báo giải trí, tin tức, không yêu cầu ghi nhớ chi tiết.

Đọc lướt phù hợp với các loại sách báo giải trí, tin tức, không yêu cầu ghi nhớ chi tiết

 Tuy nhiên, Christodoulou cũng nhấn mạnh rằng sự quen thuộc với loại văn bản ảnh hưởng đến hiệu quả của việc đọc lướt. Ví dụ, người thường xuyên đọc tiểu thuyết trinh thám có thể dễ dàng nắm bắt nội dung ngay cả khi đọc lướt do đã quen với cấu trúc và cách hành văn.

Đọc kỹ: Thách thức và giá trị

Đọc kỹ (close reading) đòi hỏi người đọc kết nối thông tin mới với kiến thức sẵn có, đặt câu hỏi và phân tích sâu sắc nội dung văn bản. 

Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng ranh giới giữa đọc lướt và đọc kỹ không rõ ràng. Inge van de Ven, phó giáo sư nghiên cứu văn hóa tại Đại học Tilburg, cho rằng: "Trong quá trình đọc 'kỹ', người đọc điều chỉnh sự chú ý của họ, sử dụng cả lướt qua và đọc kỹ để hiểu văn bản."

Nghiên cứu cho thấy đọc kỹ kích thích hoạt động não bộ mạnh mẽ hơn so với đọc lướt.

Đọc kỹ đòi hỏi sự tập trung cao độ và thường mất nhiều thời gian hơn. "Sự chú ý là thứ luôn có hạn", Van de Ven nhấn mạnh. Để duy trì sự tập trung khi đọc kỹ, cần giảm thiểu các yếu tố gây xao nhãng, đặc biệt là điện thoại di động.

Thói quen đọc của chúng ta có đang suy giảm?

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng việc đọc trên màn hình dẫn đến xu hướng đọc lướt gia tăng. Một số chuyên gia lo ngại điều này làm suy giảm khả năng đọc hiểu sâu và tập trung của người đọc, đặc biệt là giới trẻ. Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng chúng ta chưa có đủ bằng chứng để khẳng định điều này.

Willingham cho rằng: "Có nhiều tranh luận về việc mạng xã hội phá hủy khả năng chú ý của chúng ta. Không ai trong chúng ta biết chắc chắn, vì đây là một vấn đề nghiên cứu rất khó."

Ông cho rằng sự thay đổi thói quen đọc có thể không phải do suy giảm khả năng tập trung, mà do internet mang đến quá nhiều lựa chọn giải trí, khiến chúng ta ít sẵn sàng tập trung vào một văn bản.

Vậy, làm thế nào để đọc hiệu quả trong thời đại số? Các chuyên gia khuyến nghị kết hợp cả đọc lướt và đọc kỹ, tùy thuộc vào mục đích đọc và loại văn bản.

Xác định mục tiêu đọc: Giải trí, học tập, nghiên cứu...?

Lựa chọn chiến lược đọc phù hợp: Đọc lướt để nắm ý chính, đọc kỹ để phân tích sâu.

Rèn luyện khả năng tập trung: Giảm thiểu yếu tố gây xao nhãng, luyện tập đọc thường xuyên.

Mở rộng vốn từ vựng: Vốn từ vựng phong phú giúp cải thiện tốc độ và khả năng đọc hiểu.

Cuối cùng, điều quan trọng nhất là duy trì niềm yêu thích đọc và không ngừng trau dồi kỹ năng đọc của bản thân. Trong thời đại bùng nổ thông tin, việc đọc hiệu quả không chỉ giúp chúng ta tiếp thu kiến thức mà còn là chìa khóa để thành công trong học tập và công việc.