Tôi vừa treo xong khung ảnh con trai trong bộ áo cử nhân hôm tốt nghiệp mẫu giáo. Chiếc mũ vuông hơi lệch, gương mặt con cười rạng rỡ. Tấm ảnh nằm ngay ngắn trên kệ sách, cạnh ảnh thôi nôi năm nào. Tôi mỉm cười – thấy lòng nhẹ tênh vì con đã lớn thêm một chút.

Thế rồi, khi cầm điện thoại lên để lướt tin như thói quen mỗi tối, tôi vô tình bắt gặp một loạt bài viết: “Có nên để trẻ mầm non mặc áo cử nhân?”, “Khi trẻ 5 tuổi nhận ‘bằng tốt nghiệp’”, “Chiếc áo cử nhân và căn bệnh hình thức hóa trong giáo dục sớm”... Tôi chững lại. Cảm giác như mình vừa làm điều gì đó... sai?

Một khoảnh khắc vui, hay dấu hiệu của áp lực vô hình?

Thành thật mà nói, lúc con tôi hào hứng khoác lên mình bộ áo cử nhân, cháu không nghĩ đến khái niệm “tốt nghiệp” theo kiểu người lớn. Con chỉ thấy vui. Hôm đó, cháu tự chọn đôi giày thể thao màu đỏ, đòi mẹ dạy cách “tung mũ lên trời như trong phim”, và còn quay sang bảo: “Mai con lên đại học luôn được không mẹ?”.

Đó là niềm vui của một đứa trẻ sắp rời mẫu giáo, sắp bước vào lớp 1 – một thế giới mới nhiều điều lạ lẫm. Và tôi, là mẹ của con, cũng thấy hạnh phúc khi được chứng kiến con khôn lớn thêm từng ngày. Tấm ảnh đó, đối với tôi, không phải là bằng khen hay chứng nhận thành tựu. Nó đơn giản là một dấu mốc kỷ niệm – như bao lần chụp ảnh trong lễ hội Halloween, Tết thiếu nhi hay ngày Nhà giáo Việt Nam.

Nhưng khi đọc những phân tích và bình luận gay gắt về chiếc áo cử nhân “quá khổ” ấy, tôi bắt đầu tự hỏi: Có phải chúng ta – những người lớn – đôi khi đang vô tình biến điều đơn giản thành nghi thức áp lực? Có phải, đâu đó đã có những “cuộc đua ngầm” giữa các trường, giữa các lớp, thậm chí giữa các phụ huynh?

Ảnh minh hoạ

Chiếc áo không có lỗi – lỗi ở cách chúng ta gán nghĩa

Tôi tin rằng phần lớn các bậc cha mẹ không ai nhìn chiếc áo cử nhân của con mình như một “tấm vé thành tích” hay một “danh hiệu”. Chúng tôi – hoặc ít nhất là tôi – chỉ thấy đó là một khoảnh khắc đáng yêu, vui mắt, mang tính tượng trưng.

Trẻ con thích hóa thân. Hôm nay làm bác sĩ, ngày mai làm siêu nhân, tuần sau lại thành nàng công chúa Elsa. Vậy thì khoác lên chiếc áo cử nhân cũng chỉ là một cách chơi – nếu người lớn không gán cho nó những tầng ý nghĩa quá mức.

Nhưng đúng là, khi mọi thứ được đồng loạt tổ chức theo “format”, có đồng phục, có lễ phục, có vắt tua mũ, có “giấy chứng nhận tốt nghiệp”… thì khó tránh khỏi cảm giác “lớn quá tầm” so với độ tuổi mầm non. Nhất là khi đi kèm là những khoản thu phí, những dịch vụ chụp ảnh, quay phim, in kỷ yếu… thì chuyện vui chơi hóa thành chi phí, và chi phí đôi khi sinh ra áp lực – không cho trẻ, mà cho chính cha mẹ chúng.

Giữa hai thái cực, đâu là điểm cân bằng?

Tôi không ủng hộ việc cực đoan hóa mọi nghi thức liên quan đến trẻ nhỏ. Nhưng tôi cũng không đồng tình với việc “đánh hội đồng” một hiện tượng nếu nó vẫn còn nằm trong ranh giới của sự vô hại và tự nguyện.

Cái đáng lo không phải là chiếc áo, mà là tâm thế của người lớn. Nếu một buổi lễ khiến trẻ thấy hứng thú, thấy mình “được công nhận” theo cách ngây thơ và tích cực, thì nên giữ. Nếu một tấm ảnh giúp cha mẹ ghi lại dấu ấn tuổi thơ cho con, thì chẳng có gì đáng để dè bỉu.

Ngược lại, nếu nhà trường nào đó biến những lễ ra trường mầm non thành cuộc “trình diễn” cho phụ huynh, tổ chức cầu kỳ để phô trương hình ảnh hoặc tận thu kinh phí – thì nên lên tiếng. Sự phản biện không nên hướng vào những chiếc áo cử nhân bé xíu, mà nên nhắm đến thái độ tổ chức và động cơ phía sau.

Một tấm ảnh treo tường, và mong ước giữ con trẻ đúng tuổi

Tôi vẫn giữ bức ảnh con mặc áo cử nhân trên tường. Không phải để khoe. Không phải vì nghĩ con mình “trưởng thành” hơn bạn khác. Mà bởi đó là một ngày con cười thật tươi, đứng bên cô giáo mẫu giáo đã dạy con suốt ba năm đầu đời.

Bức ảnh ấy – với tôi – là kỷ niệm. Là dấu chấm nhẹ giữa hai trang sách tuổi thơ. Và là lời nhắc nhở: dù người lớn có nói gì, hãy luôn cố gắng để niềm vui của trẻ nhỏ không bị kéo vào guồng xoay kỳ vọng. Đừng lấy hình thức người lớn để đặt lên đôi vai bé xíu ấy những áp lực mà chính chúng ta cũng chẳng muốn gánh.

Chúng ta có quyền lưu giữ kỷ niệm đẹp. Nhưng cũng cần tỉnh táo để không vô tình làm tổn thương sự hồn nhiên của con trẻ – từ những điều tưởng như vô hại.