Việc giải quyết những tranh chấp này không chỉ ảnh hưởng đến các tổ chức, cá nhân trực tiếp liên quan mà còn tác động đến sự phát triển bền vững của thị trường và ngành công nghiệp. Tuy nhiên, thực tế cho thấy các phương thức giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực này vẫn còn nhiều hạn chế, đòi hỏi cần có những cải cách để đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho các chủ thể liên quan.

Thông tin tố cáo của giáo sư ĐH Pháp về việc bác sĩ Trang không tôn trọng bản quyền

 Thực trạng giải quyết tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ

Trên thế giới và tại Việt Nam, tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ diễn ra khá phổ biến. Những tranh chấp này liên quan đến quyền tác giả, sáng chế, nhãn hiệu, quyền sở hữu giống cây trồng, chuyển nhượng công nghệ… Các chủ thể tham gia tranh chấp chủ yếu là các doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu, cá nhân sở hữu các tài sản trí tuệ.

Một trong những vụ tranh chấp nổi bật nhất là liên quan đến nhãn hiệu cà phê Trung Nguyên tại Mỹ. Vào năm 2018, Trung Nguyên đã phải đối mặt với một vụ kiện tại Mỹ khi công ty Trung Nguyên International bị cáo buộc vi phạm quyền sở hữu nhãn hiệu tại thị trường này. Mặc dù nhãn hiệu cà phê Trung Nguyên đã được đăng ký tại Mỹ từ nhiều năm trước, nhưng vụ kiện đã làm dấy lên những tranh cãi xung quanh việc bảo vệ và sử dụng nhãn hiệu quốc tế. Đây là một bài học quan trọng cho các doanh nghiệp Việt Nam về việc cần phải bảo vệ quyền lợi sở hữu trí tuệ của mình trên các thị trường quốc tế.

Một vụ tranh chấp nổi tiếng khác liên quan đến bản quyền tác giả của truyện tranh “Thần đồng đất Việt”. Mặc dù tác phẩm này đã được bảo vệ bản quyền theo quy định của pháp luật, nhưng trong nhiều năm qua, đã xảy ra tranh cãi về việc sao chép và phân phối các phiên bản không được phép. Vụ việc này khiến dư luận quan tâm đến vấn đề bảo vệ bản quyền tác giả trong ngành công nghiệp sáng tạo tại Việt Nam, đặc biệt là đối với các sản phẩm trí tuệ mang tính đặc thù như truyện tranh, phim hoạt hình, và các tác phẩm văn học.

Tranh chấp về nhãn hiệu giữa "Mì Hảo Hảo" và "Mì Hảo Hạng" là một ví dụ điển hình của sự xung đột trong việc bảo vệ quyền sở hữu nhãn hiệu trong ngành thực phẩm tại Việt Nam. Vụ tranh chấp xảy ra khi hai sản phẩm này có tên gọi khá giống nhau, dẫn đến sự nhầm lẫn từ phía người tiêu dùng và ảnh hưởng đến uy tín của các thương hiệu. Vụ kiện này đã khẳng định vai trò của việc bảo vệ nhãn hiệu để tránh sự cạnh tranh không lành mạnh và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.

Việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với các nhân vật hoạt hình Việt Nam cũng đã có những vụ tranh chấp gây chú ý trong những năm gần đây. Các nhân vật hoạt hình nổi tiếng như “Doremon”, “Tèo Em” hay “Tí Hon” đã trở thành đối tượng của các tranh chấp bản quyền và quyền sở hữu trí tuệ, khi có các bên sử dụng trái phép hoặc sao chép các nhân vật này mà không có sự đồng ý từ chủ sở hữu. Các tranh chấp này đã phản ánh sự cần thiết của việc có một hệ thống pháp lý rõ ràng và mạnh mẽ để bảo vệ quyền lợi của những người sáng tạo trong ngành công nghiệp giải trí.

Để giải quyết các tranh chấp SHTT hiệu quả hơn, cần có những cải cách rõ rệt trong hệ thống pháp luật và các phương thức giải quyết tranh chấp.

 Vụ tranh chấp tên thương hiệu "Phở Thìn Lò Đúc" giữa các doanh nghiệp trong ngành ăn uống cũng là một vấn đề gây tranh cãi. Mặc dù "Phở Thìn Lò Đúc" đã trở thành một thương hiệu nổi tiếng, nhưng có nhiều bên đã cố gắng sử dụng tên thương hiệu này hoặc những tên gọi tương tự để trục lợi. Điều này dẫn đến việc tranh chấp về quyền sở hữu tên thương hiệu và ảnh hưởng đến uy tín của các thương hiệu gốc. Các doanh nghiệp trong ngành ăn uống cần chú trọng đến việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với tên gọi, công thức món ăn và đặc biệt là những yếu tố đặc trưng của thương hiệu mình.

Trong những năm qua, mặc dù có sự phát triển mạnh mẽ của các phương thức giải quyết tranh chấp, song thực tế vẫn còn tồn tại những thách thức đáng kể.

Một trong những phương thức phổ biến hiện nay là thương lượng giữa các bên tranh chấp. Thương lượng cho phép các bên tự do trao đổi, bàn bạc và đi đến thỏa thuận mà không cần sự can thiệp của bên thứ ba. Mặc dù đơn giản, hiệu quả và ít tốn kém, phương thức này lại thiếu tính cưỡng chế và dễ dẫn đến tình trạng không đạt được kết quả do sự thiếu thiện chí từ một trong các bên.

Một phương thức khác là hòa giải thương mại, đặc biệt kể từ khi Nghị định 22/2017/NĐ-CP được ban hành. Hòa giải thương mại có những ưu điểm về tính linh hoạt, nhanh chóng và chi phí hợp lý. Tuy nhiên, số lượng các doanh nghiệp và tổ chức tiếp cận với hình thức này còn khá hạn chế. Điều này có thể do thiếu thông tin hoặc sự tin tưởng vào kết quả của hòa giải viên.

Trọng tài thương mại cũng là một phương thức giải quyết tranh chấp được nhiều doanh nghiệp lựa chọn, đặc biệt trong các vụ tranh chấp về SHTT. Tuy nhiên, phương thức này cũng có những hạn chế như chi phí cao và thời gian giải quyết có thể kéo dài nếu không được tiến hành hiệu quả.

Cuối cùng, tòa án là phương thức giải quyết tranh chấp chính thức nhất. Tuy nhiên, hệ thống tòa án hiện nay còn gặp khó khăn trong việc xử lý các vụ án liên quan đến SHTT, đặc biệt là trong việc xác định thiệt hại và thực hiện thủ tục tố tụng. Hơn nữa, việc xử lý công khai có thể khiến các doanh nghiệp e ngại vì lo ngại mất bí mật kinh doanh.

Giải pháp để cải thiện

Để giải quyết các tranh chấp SHTT hiệu quả hơn, cần có những cải cách rõ rệt trong hệ thống pháp luật và các phương thức giải quyết tranh chấp.

Khuyến khích thương lượng: Thương lượng giữa các bên vẫn là phương thức giải quyết tranh chấp phổ biến nhất và mang lại hiệu quả cao. Do đó, cần khuyến khích các bên tranh chấp thương lượng khi chưa gây ra thiệt hại nghiêm trọng. Các doanh nghiệp cần được nâng cao nhận thức về lợi ích của thương lượng trong việc tiết kiệm thời gian, chi phí, và bảo vệ mối quan hệ hợp tác lâu dài.

Tăng cường vai trò của hòa giải và trọng tài: Để hòa giải và trọng tài thương mại trở thành lựa chọn phổ biến, cần cải thiện chất lượng hòa giải viên và trọng tài viên thông qua việc nâng cao trình độ, năng lực chuyên môn, cũng như tạo ra sự tin tưởng từ phía các bên tranh chấp. Ngoài ra, cần hoàn thiện khung pháp lý để đảm bảo tính bắt buộc thi hành của kết quả hòa giải và trọng tài, đồng thời mở rộng phạm vi áp dụng của các phương thức này.

Hoàn thiện quy định pháp lý tại tòa án: Các quy định pháp lý liên quan đến xác định thiệt hại trong các vụ tranh chấp SHTT cần được làm rõ và minh bạch hơn, đặc biệt trong việc xác định thiệt hại về tinh thần, danh dự, uy tín… Đồng thời, việc hình thành các tòa chuyên trách giải quyết các vụ tranh chấp về SHTT là một hướng đi cần được xem xét để giảm tải cho hệ thống tòa án và nâng cao hiệu quả xét xử.

Đẩy mạnh tuyên truyền và đào tạo về quyền sở hữu trí tuệ: Cùng với việc hoàn thiện các phương thức giải quyết tranh chấp, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục về quyền sở hữu trí tuệ cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Việc hiểu biết đầy đủ về quyền và nghĩa vụ của mình sẽ giúp các chủ thể giảm thiểu tranh chấp ngay từ đầu.

Giải quyết tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ là một phần không thể thiếu trong quá trình bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các tổ chức, cá nhân, đồng thời cũng góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường. Dù có nhiều phương thức giải quyết tranh chấp hiện nay, nhưng để nâng cao hiệu quả giải quyết, cần có sự cải thiện về mặt pháp lý, tăng cường năng lực chuyên môn của các tổ chức hòa giải, trọng tài, đồng thời nâng cao ý thức của cộng đồng doanh nghiệp trong việc tôn trọng và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Trong tương lai, việc hoàn thiện khung pháp lý về giải quyết tranh chấp SHTT và chuyển giao công nghệ sẽ giúp tạo ra một môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch và công bằng hơn.

-----------

(Bài viết nằm trong dự án “Nâng cao nhận thức, năng lực sử dụng công cụ sở hữu trí tuệ, đổi mới sáng tạo trong nghiên cứu khoa học và sản xuất kinh doanh cho cộng đồng nữ trí thức Việt Nam” thuộc Chương trình phát triển tài sản trí tuệ đến năm 2030" do Trung tâm Ứng dụng Khoa học Công nghệ và Khởi nghiệp thuộc Hội Nữ trí thức Việt Nam chủ trì).